|  | 

Көз қарас

Кокуй Байке. Оңтүстіктен соққан суық жел

Қырғызстан 2023 жылы ішкі жалпы өнімін бақандай 7%-ға арттыра алады. Бұл ресми Бішкек үшін тамаша жаңалық. Себебі, ол республикаға “орта табыс тұзағынан” шығып кетуге мүмкіндік берер еді. Экономикалық өсімі жылына 4 пайыздан аса алмай жүрген Қазақстан үшін 7 деген қасиетті сан – қол жетпес арман болып қала бермек.
Бірақ Бішкек ненің есебінен экономикалық “чудо” жасап отыр? Оның жауабын жас бала да біледі. Қырғыздар Ресейге салынған санкция мен паралелльді импорт арқасында барынша табыс тауып қалуға тырысып бағуда. Әрі оларды ешкім тоқтата алар емес. “Қытай, Түркия, Дубайдан алып, Ресейге беру” схемасы өте қарапайым, сонымен қатар өте табысты.
2022 жылы Қырғызстанның ішкі жалпы өнімі 919 миллиард сомды құрады. Бұл 10,4 миллиард доллар. Былтыр Ресейге паралелльді импортпен айналысу Қырғызстанға 36 миллиард сом алып келген. Ол табыс ІЖӨ-нің 4 пайызын құрайды.
2022 жылы Қырғызстан Ресейге 964 миллион доллардың тауарын экспорттап, рекорд жаңартқан еді. Ал 2023 жылдың бірінші тоқсанында олар экспортты тағы 26 пайызға арттырып отыр. Соған қарағанда ресми Бішкек 2023 жылдың бар сөлін сығып алғысы келіп тұр. Тек, Қазақстан ғана осы жоспарға қатер төндіріп отыр.
Қазақстан қиын жағдайда қалды. Қырғызстан бізді аузына жармасып, табыстан айырып жатыр деп ойлайды. Біз Қырғызстанның Ресейге реэкспертіне қарсы емеспіз, тек санкциялық тауарлардың біздің жер арқылы өтуіне қарсымыз, себебі бұл жағдайда санкция режимін бұзған ел болып саналамыз.
Санкция әлде табыс?
Еуразиялық экономикалық одақ ең алдымен Қырғызстан мен Беларусьқа керемет кіріс әкелді. Шынтуайтына келсек, егер Батыс дәл қазір Бішкекке барып, не Ресеймен үзесіңдер, немесе санкция саламыз десе, олар санкцияға қарамастан Ресейді таңдауы да мүмкін.
Неге?
Қырғызстандағы халық саны 7 миллион адам. Оның ішінде, 3 миллиондай экономикалық белсенді, яғни еңбекке жарамды халық бар. Оның 1 миллионы Ресейде жұмыс істейді. Яғни, жұмыс істеп жүрген әрбір үшінші қырғызға дәл осы Ресей жұмыс тауып беріп отыр. Қырғызстанның ішкі жалпы өнімі 10,4 миллиард доллар десек, 2022 жылы мигранттар Ресейден Қырғыз еліне аударған ақша көлемі 2,8 миллиард долларға жеткен. Бұл аударымдар Қырғыз экономикасына жан бітіріп отыр.
Мұнымен бітпейді. Қырғызстанды Ресей тамақтандырып отыр. Азық-түлік импортының 70 пайызы Ресейден келеді. Тамақпен қоймай, энергетика, жанармайда толық тәуелділік бар. 50 мың тонна қант, ұн, бидай алады. Бензин, дизель нарығын ресей компаниялары бақылайды. Және 700 миллион киловатт-сағат электр жарығын да Ресей берген.
Батыс салатын санкция Қырғызстанға банк карталарының бұғатталуынан басқа ештеңе өзгертпейді. Олардың сыртта активтері жоқ. Ал саудалары тек Ресей мен Қытай сынды жақын елдермен жүреді.
Қойсай, байке
Қырғызстан Қазақстанды барынша “сындырғысы” келіп тұр. Ресми Астана тауарларды онлайн бақылайтын жүйе енгізіп, өз жерінен өтетін транзитті параллельді импортты тоқтатқанда, алдымен “Қазақстанды Каспий арқылы айналып өтеміз” деп бопсалады. Бірақ ол утопия екенін өздері де біліп тұрған еді.
Біздікілер де селт етпеді. Себебі:
а) Түркіменстан виза сұрады;
б) Каспиймен қырғыз тауарын таситын баржа флоты жоқ;
в) Ресей ұсынған Оля порты мүлде дайын емес.
Енді екінші құрал іске қосылды. Ол су. Жамбыл облысына қажет су ресурстары Шу мен Талас өзендерімен келеді және оның көлемін гидротехникалық шлюздар арқылы ресми Бішкек реттеп отырады. Су біздің жанды жеріміз десек те, Астана бұл мәселеге де әдейі селт етпей отыр.
Қазақстан сыртқы саясатта өте ақылды және сабырлы мемлекет болып саналады. Кейде, елдегі ең ақылды, білімді элита осы дипломатияны таңдаған сияқты болып көрінеді. Дисбаланс бар. Сыртқы дипломатияда тым мықтымыз, есесіне ішкі мәселелерде, инфрақұрылым, туризм, аудандардың дамуына келгенде өте әлсіз кадрлар қалып қалған.
Қазақстан неге Бішкек шантажына үндемейді? Себебі өте қарапайым. Қырғызстан суды өзінде көп ұстап тұра алмайды. Су қоймаларынан айрылып қалуы мүмкін. Сондықтан бұл бопса да ұзаққа созылмайтыны анық.
Қазақстан Қырғызстан сияқты Ресейге байланбаған және байлана алмайды. Біз Батыспен көбірек интеграцияланғанбыз. Және біздің экономикалық дамуымыз Батыспен тығыз байланысты. Біздің негізгі инвестор, мұнайымызды сатып алушы, Ұлттық қорымызды толтырушы – Еуроодақ. Негізгі импортеріміз, халыққа керек тауармен қамтамасыз етуші – Қытай. Ресей тек үшінші позицияларда ғана жүр. Ал АҚШ пен Еуроодақ санкциялары біздің экономикамызды екі айдың ішінде жоқ қылып жібере алады.
Сондықтан біз Батысты таңдауға, ал қырғыздар Ресейді таңдауға мәжбүр. Олар мүмкіндіктер есігі ашылғандықтан, санкция қаупіне қарамастан пайда тапқысы келеді. Ал біз ондай қысқа мерзімді пайдаға қызықпай, санкцияны ойлап отырмыз.
Алатаудың арғы беті мен бергі бетіндегі экономикалық-саяси картина осындай.

Related Articles

  • Үш анық

    Үш анық: Бірінші, әлеуметтік желіде пост жазу біреу үшін ермек немесе уақыт өткізу құралы болуы мүмкін. Олардың ортасы, шақыратын қонағы, әңгімесі де бөлек дегендей. Адамдар әлеуметтік желіні мәдени ортаға айналдыруы міндетті емес. Кейбір азаматтар үшін әлеуметтік желі пікір алмасу ортасы, білім ошағы, ақпарат алу алмасу орыны. Әлеуметтік желіде сапалы контент ұсыну, мәдени орта қалыптастыру, әдепті пікір-талас өткізу тұлғалық дамуыңа қосымша әсер етеді. Кейде түрлі ортаның адамдары сапырылысып араласып жатады. Сенің ұлтқа, мемлекетке деген шынайы күйінішіңнен туған дүниеңді ермекке айналдырғысы келеді. Оларға да ешкім қой демейді, сондай еркін. Бір қарасаң жақсы, бір қарасаң шынымен ыңғайсыз. Өз басым көбінің өз ойын айтуына ерік беруге тырысамын, аузын қақпаймын. Өйткені ол да осы елдің

  • Алматыда зілзала болса, ең алдымен қандай үйлер қирауы мүмкін? Сәулетші Айдар Ерғалимен сұхбат

    Пётр ТРОЦЕНКО Алматының жоғарғы жағындағы көпқабатты ғимараттар. 18 шілде, 2022 жыл Қазақстандық сәулетші Айдар Ерғали егер күшті жер сілкінісі болса, сейсмикалық қауіпті аймақта орналасқан Алматы қаласы қандай қиындықпен бетпе-бет келетінін, совет кезінде салынған үйлер қазіргі заманғы көпқабатты ғимараттармен салыстырғанда жер сілкінісіне төтеп беруге неліктен әлсіз екенін айтты. 23 қаңтар күні Алматыда жер әдеттегіден қаттырақ сілкініп, елді дүрліктірді. Бұл оқиға кең ауқымдағы табиғи апатқа қала билігі мен тұрғындар қаншалықты дайын деген әңгімені қайта қоздырды. Жұрт әсіресе төтенше жағдайлар жөніндегі департаменттің ерте хабарлау жүйесі дұрыс жұмыс істемегенін, СМС-хабарламалар дер кезінде түспегенін де сынға алды. Жер бірінші рет сілкінген сәтте Алматы тұрғындары жапа-тармағай үйден сыртқа қарай жүгірді, кейбірі тіпті сырт киімін де кимеген

  • Шағын сараптама:Шыңжаң өлкелік үкіметі, шетелге оқушы жіберу жұмысы

    Шағын сараптама 1934-35 жылы жаңа Шыңжаң өлкелік үкіметі құрылған соң шетелден оқу, шетелге оқушы жіберу жұмысы кешенді жүзеге асты. Соның негізінде өлкелік үкімет Совет Одағынан оқитын жас талапкерлерге конкурс жариялап арнайы үкіметтің оқу стипендиясын бөлді, нәтижесінде 1935-39 жылдары ұзын саны 300-ге тарта студент Совет Одағында білім алды. 1935 жылдары Шығыс Түркістандық студенттердің ең көп оқуға түскен білім ордасы- Ташкендегі САГУ еді, атап айтқанда Орталық Азия Мемлекеттік Университеті. Ташкеннен оқыған Шыңжаңдық студенттер Шығыс Түркістанның барлық аймақтарында түрлі қызметте жұмыс істеді, оларды кейін “Ташкентшілдер” деп те атады. 1939 жылдан кейін Мәскеу мен Шыңжаң өлкелік үкіметтің арасы дипломатиялық дағдарысқа ұшырады, соның кесірінен ресми Үрімжі Совет Одағы құрамындағы студент азаматтарды елге шақыртып алды. Білім

  • Жер сілкінді, ал санамыз сілкіне ме?

    Бірінші, Алматы жер сілкініс белдеуі аймағына жатады, ол ғылымда әлдеқашан дәлелденген, оған құмалақ ашып жаңалық айтудың керегі жоқ. Орталық Азияның қауіпті сілкініс белдеуінің бір жолағы Қазақстанның біраз аймағын қамтып жатыр. Жер кеше сілкінген, бүгін сілкінді, түптің түбінде ертең де сілкінеді және сілкіне береді. Жер- күнәнің көптігі үшін сілкінді деп аңыраған жұртқа құрғақ ақыл айтатын қаймана уағыз қай қоғамда болсын табылады, жер- атеист пен тәңіршілге “Аллаһты еске салды” дейтін міскін ой, асығыс тұспал қай жамағатта болсын табылады, бірақ табылмай тұрғаны ҒЫЛЫМ, мән берілмей тұрғаны да осы. Екінші, жерді кім сілкісе де мейлі, маңыздысы ол емес, онсыз да сілкініс белдеуінде тұрып жатырмыз, “ұйқыдағы” сілкініс пен жанар тау бізде онсыз да баршылық. Мәселе

  • “Саясаткерлер пафоспен сөйлегенді жақсы көреді”. Түркі мемлекеттері ынтымақтастығының болашағы бар ма?

    Елнұр ӘЛІМОВА Түркі мемлекеттері ұйымына мүше және бақылаушы мәртебесіне ие елдердің басшыларының Самарқанда (Өзбекстан) бірігіп түскен суреті. 11 қараша, 2022 жыл Астанада Түркі мемлекеттері ұйымының (ТМҰ) оныншы саммиті өтіп жатыр. Бұл кездесу не береді? Түркия Ресейдің Украинамен соғыстан бас көтере алмай жатқанын пайдаланып, аймаққа ықпалын күшейтуге тырыса ма? Түркі мемлекеттері ынтымақтастығының, әсіресе әскери салада болашағы бар ма? Азаттық осы жөнінде Солтүстік Кипрдегі Таяу Шығыс университеті саясаттану кафедрасының доценті Әсел Тутумлумен әңгімелесті. ТҮРКИЯНЫҢ МҮДДЕСІ МЕН ЫҚПАЛЫ ҚАНДАЙ? – Астанада Түркі мемлекеттері ұйымының (ТМҰ) оныншы саммиті өтіп жатыр. Ұйым азаматтық қорғаныстың бірлескен механизмін нығайтуға мүдделі. Сондай-ақ күн тәртібінде аймақтағы және сырттағы саяси-экономикалық оқиғаларды талқылау мәселесі тұр. Саммиттің уақыты мен геосаяси контексі жөнінде

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: