|  | 

Қазақ хандығына 550 жыл

Алматы көшелеріне Тәуке, Есім, Керей мен Жәнібек хандардың есімдері беріледі

 Almaty Алматыдағы мағынасыз және атаусыз көшелерге қазақтың хандары мен сұлтандарының есімдері беріледі. Бұл туралы тілдерді дамыту басқармасы мәлімдеді.

 Алматыдағы кейбір көше аттарын өзгерту келесі жылы қайта қолға алынады. Өйткені биыл торап аттарын түзеуге тыйым салынған. Ал ономастика мамандары ескірген есімдер мен аты қайталанатын даңғылдардың тізімін жасақтап қойыпты.

Соған сәйкес, Алматыдағы 90 көшенің аты мүлдем жоқ болса, 50 даңғылдың есімі ескіріпті. Ал 165 көшенің аты қайталанады. Мораторий аяқталысымен, тіл мамандары алдымен Наурызбай ауданындағы атаусыз көшелерге ат беруге білек сыбана кіріспек.

«Ең бірінші жұмыс — Алматы қаласында атауы жоқ көшелерге атау береміз. Одан кейін қайталантын көшелерді қарастырамыз. Одан соң тарихи-ескірген «Вишневая», «Грушевая», «Кирпичная», «Заводская» және тағы да басқа осы сияқты көшелердің атын өзгертуге көшеміз»,- деді Алматы қалалық тілдерді дамыту басқармасының бөлім басшысы Өтепберген Қалыбай.
Тіл мамандарының сөзінше, Алматыда нақты атауы бар 1 мың 848 көше тіркелген. Сондай-ақ кенже аудан Наурызбайда 450 шағын көше бар болса, соның 80 пайызының аты қайталанып кетеді. Мәселен, құжат бойынша Абай атында 1 даңғыл және кішігірім 4 көше бар. Енді оның саны бірден 32-ге жетіпті. Осы секілді Әуезов, Жамбыл сынды тұлғалардың аты қаланың барлық бұрышында кездеседі екен.

«Абайымыз тағы көбейеді. Себебі әрбір елді мекенде бір-бір Абай бар. Сонда 27 елді мекенде 27 Абай мен 5 Абайды қосыңыз, сонда 32 Абай болады»,- деді Өтепберген Қалыбай.

Ал Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының филологтары болса, көше аттарындағы қайталанған есіммен қатар, сөздерде кеткен қатені көріп шошып отыр. Себебі тіл мамандары аптасына қаланы 2 рет аралап, 15-20-ға жуық көше аттарындағы қатені көріп, түзеткізіп жатса да, сауатсыз маңдайшалар азаяр емес. Сол себепті осыған жауапты жеке меншік сәулет мекемелерін жазалау керек дейді.

«Көрнекті құралды дайындайтын мекеменің кінәсі деп ойлаймын. Қалай бар солай жазады немесе дұрыс түсінбейді. Дүйсенов деген көшенің атын жазғанда «й» -дің орнына «і» қоюы миға қонбайды»,- деді филология ғылымдарының докторы Қыздархан Рысберген.
Ономастика қызметкерлері тұрғындарды сауатсыз жазуларға бей-жай қарамауға шақыруда. Қатеге толы көше аты немесе жарнаманы көрсеңіз суретке түсіріп, тіл басқармасының сайтына жіберуіңізге болады.

Мамандар қазақ тілін құрметтемеген мекемені 1 ай ішінде тауып, қатесін түзетеміз деп отыр. Сондай-ақ қаладағы сауатсыз маңдайшалар мен аты көш жоқ көшелердің мәселесі 1-2 жылда толықтай шешілмек.

Алматыда хан есімімен аталатын бір ғана көше бар екен. Ол — Абылай хан көшесі. Биыл Қазақ хандығының 550 жылдығына орай тіл басқармасы осы олқылықты жою үшін алып шаһардағы оншақты үлкен көшеге қазақтың ханы мен сұлтандарының атын беруді жөн санапты.

Сондықтан да келесі жылы қалада Тәуке, Есім хан, Керей мен Жәнібек сынды тарихи тұлғалардың аттары пайда болады.

baq.kz

Related Articles

  • БӨРІНІҢ АТЫН АЛҒАН ИТЕЛІ МЕН МОЛҚЫ

    («”В”дыбысының өмірі» мақаласынан үзінді) Ворг(ворк). Бұл кәдімгі көк түсті және осыған байланысты бөріні білдірді. Бөрі деген сөздің өзі көк түсті ұғындырады. Ворг(ворк) сөзі В дыбысының “ұб, об, аб, ба, бо, бұ, ұ, у” болып түрленуіне сай, бурғ, ворғ, буры, влуе, бөрі, бөрік, волк сөздерін тудырды. Волк – өлекшін. Влуе(бөре, бөле) – ағылшын тіліне көк түсті білдіретін атау ретінде ғұндар жағынан енді. Волф(бөріп) сөзі оларда бөріні білдіреді. Бурыл түс те көк түсті негіз етеді. Қазақта “бөріктіріп қырады” деген сөз бар. Бұл біріктіріп қырады деген мағынаны береді. Қазақтың бірігу деген сөзінің әубаста туылуына да бөрілердің азығын ұстаудағы ұйымшаң әрекеті әсер еткен. Волк(бөрғ) – Шығыс Еуропа жерінде бөріні білдірді. Волк сөзі болғ, болқы

  • ТҰҒЫРЫЛ ХАННЫҢ ӘЛЕМДІ БИЛЕГЕН ҰРПАҚТАРЫ

    Тұғырыл ханның Нылқы шамғұн(санғұн), Еке(Үкі), Тайбұға деген үш ұлы болды. Нылқы шамғұннан тараған әулет Торғауыт, Қалмақ, Абақ-Сахара қатарлы ордалардың билеушілері болса, Тайбұғадан тараған әулет Сібір, Төмен хандықтарын биледі. Тұғырыл ханның інісі Жақа қамбының қызынан туған жиендер Ұлы Моғол ордасын, Қытайды, Иранды билесе, өзінің Құлағудан туған жиендері Иранды тағы дүбірлетті. Тұғырыл ханның ұрпақтарынан Қазан, Қажы-Тархан(Астрахан), Қасым хандықтарының тағына отырғандар да болды. Қырым хандығын билеген Тұғырыл хан ұрпақтары тұтас Жошы ұлысындағы барлық хандықтарды шеңгелінде ұстады. Жошы ұлысынан шыққан хандықтардың тәуелсіздігін қорғау жолындағы шайқастарды ұйымдастырушы болды. Қырым хандығын билеген Тұғырыл ханның ұрпақтары Қырым хандарының есімінің бәрінде Керей қосымшасы бар. Бұл туралы Орыс зерттеушілері екіге жарылады. Бірі, Қажы -Керейді Тұғырыл хан әулетінен десе, бірі

  • Оспан Батырдың Чойбалсан маршалға жазған хаты

    Суретте Оспан Батырдың 1944 жылы наурыз айында Чойбалсан маршалға жазған хаты берілген. Хатта Оспан Батырдың өз қолы қойылған, мөрі (таңбасы) басылған. Хаттың аудармасы: Аса құрметті маршал жолдасқа сәлем (жазамын мәнісі:) Ол жақтағы біздің әскерлердің кемшілік* нәрселер болса біздің мына барған кісілерден айтып жіберіңіздер. Және де сол әскерлер жауды қамап алған екен, асса 10 күн, қала берсе 6-7 күн, шамалары болса қамасын, егер азық басқалай нәрселері болса оны бұл жерден толық қып береміз, кемшілік* нәрселеріне біз міндеттіміз, сол үшін әскерлерге осы хабарларды даньбау* арқылы тиілсе екен деп құрметпен Батыр Оспан (қолтаңбасы, мөрі). 33. 3/3 Қысқаша түсіндірме: Кемшілік*: хатта бұл сөз мінездеме мағынасында емес, қажеттілік, бұйымтай, керек-жарақ сияқты әлеуметтік һәм тұрмыстық мағынада

  • Алтай өлкесінің Шыңжаңға өз еркінен тыс қосылғанына 100 жыл (1920-2020)

    1920- жылға дейін Синьцзян мәселесіне Алтай өлкесі қамтылмайтын-ды. Алтай өлкесі 130 жылдай орталық үкіметке жеке қарап келді де, 1919-1920 жж арасындағы ішкі-сыртқы саяси һәм гео-стратегиялық мәселелерге байланысты жеке өлке статусы біржолата жойылған еді. Синьцзян губернаторы Яң-ның қолқа салуымен Алтай өлкесі Синьцзян провинциясының қарауына өтті. Мына әкімшілік карта 1916-1920 жылдар арасында дайындалған. Осы картада Алтай Өлкесі анық көрінеді. Цин империясы құлаған соң билікке келген буржуазиялық үкімет бүкілмемлекеттік құрылтай жиналысын өткізеді сонымен бірге сол жылы уақытша үкіметтің кезектен тыс президент сайлауы өтеді. Осы саяси іс-қимылға Алтай өлкесі жеке ел ретінде қатысқан. Ол туралы кейін айтамыз. 1905, 1908, 1912 жж арасындағы күрделі әкімшілік реформалардан кейін Алтай-Қобда елінде түбегейлі өзгерістер болды. 1914- жылы Құлжа

  • РИМ БИЛЕУШІЛЕРІ ҰЛЫ ДАЛАДАН БАРҒАН БА?

    Ителі руы – іргелі рулардың бірі. Атауы жағынан Ителі кәдімгі Ителгі құстың атауының ғасырлар легінде ғ, г әріптері түсуіне байланысты өзгеріске ұшыраған түрі болуы мүмкін. Екінші жақтан алғанда, Ид-Телы, Иди-Теле болып ежелгі Алтайлық Телелердің бір бұтағы болуы мүмкін. Ид-Телы, Иди-Теле атаулары оларды Жер-Телелері(отырықшы Теле) және қасқырды төтем еткен Телелер ретінде көрсете алады. Ителінің шежіре бойынша Көкбұлақ деген атаның немересі екенін танысақ, Көк сөзінің Құдайы сипаттар мен көк бөріге, киеге қатыстылығын ескерсек ит сөзінің әрі жағында қасқыр төтемі жатады. Италияндардың ит емген(қасқыр емген) екі баланы төтем санап, күні бүгінге дейін Ителі атауынан Ителия(Италия) болып тұрғанын біле аламыз. Оның үстіне Көкбұлақ аталатын кей жерді халық Көкебұлақ деп те айтады. Көкебұлақ – Тыва

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: