|  | 

Swhbattar

«Qazaqstanda orıs tili mäselesi joq»

Qazaqsha
  • Jazılğan jayğa oray
Öz elinde, öz jerinde qwqay körumen kele jatqan qazaq tiliniñ-aq basınan bwlt arılmay qoydı. “Memlekettik” degen märtebesi – “til!” dep küñirengen köptiñ köñilin jwbatıp, aldarqatar ayla bolıp qaldı. Äytpese biligi resmi türde räsimdeler twsta özi üstine qolın qoyıp ant bergen Ata Zañda ol turalı ne aytılğanın prezident wmıtar ma edi?! Osı orayda eske alar bolsaq, tap sol Ata Zañda qazaq tili “…memlekettik basqaru, zañ şığaru, sot isin jürgizu jäne is qağazdarın jürgizu tili” retinde wlıqtalğan jäne “Qazaqstan halqın toptastırudıñ asa mañızdı faktorı” retinde Qazaqstan Respublikasınıñ ärbir azamatı meñgerui parız sanal­ğan. Endeşe orıs tilinde ötiniş aytqan adamğa memlekettik tilde jauap bergende twrğan qanday zañ bwzuşılıq bar?! Sol üşin kijinuge, jazalauğa negiz bar ma? Memlekettik tildiñ qadir-qasietinen göri, orıstildi saylauşılarınıñ özine degen ıqılasın joğarı qoyatın prezidenttiñ bwl äreketin köpşilik qalay qabıldadı?!
 
Cofı Smataev, jazuşı:
– “Qazaqşa hatqa jauaptı orısşa berseñder, jazalaymın. Orındarıñnan quam. Öytkeni memlekettik til – qazaq tili. Qazaq tilin sıylañdar” dep, kerisinşe aytuı kerek edi. Ol basqaşa ayttı. Sondıqtan bwl sözi tağı da qazaqtı basqağa jığıp ber­di. Bizdiñ ana tilimizdi, ardaqtı tilimizdi sonşama qwnsızdandırıp, jer bauırlatıp jibergeni meniñ janıma battı. Til – eñ birinşi halıqtıñ simvolı, halıqtıñ tölqwjatı. Sol tildi qwrmetteu joğarıdan bastaluı kerek. Sonda ğana tilimiz örkendeydi, bosağadan törge şığadı, öziniñ twğırına qonadı.
Janwzaq ÄKIM, ğalım:
– “Orısşa aytılğan ötiniş­ke qazaqşa jauap beripti” degen prezidenttiñ deñgeyinde aytılatın söz emes. Ol – tehnikalıq, twr­mıstıq deñgeydegi mäsele. Biraq ol kisi solay dedi eken dep, biz toqtap qalmauımız kerek, qazaq tilin qoğamnıñ barlıq salasına engizip, jwmıstana beruimiz kerek. Sol arqılı ğana el birigedi. Bizdiñ halıqtıñ bir erek­şeligi, orısşa bilmeytin qazaq joq. Sondıqtan Qazaqstanda orıs tili mäselesi joq.
Ğılım, bilim, äleumettik sala bolsın, barlıq salada qazaq tilin damıtu kerek. Eger memleketimizdi mäñgilik el jasaymız desek, soğan jalğız qazaq emes, bükil el jwmılıp, äreket etui tiis. Al qazaq memleket qwruşı negizgi wlt bolğandıqtan, eldegi beybitşilik, tınıştıq, olardıñ da tilin, mä­denietin damıtu, dästürin saqtau degen mäselelerde basqa halıqtarğa qamqor bola bilui qajet. Qazaq qa­şannan keñ halıq. Bwl jağınan bizde mäsele joq. Al endi Memlekettik til – Täuelsiz­diktiñ negizgi wstanımı.
“Mäñgi el” dep jatırmız ğoy. Onıñ öziniñ bir wstanımdarı boladı: bir til, bir din, bir moral' degen. Biz negizi, soğan bağıt aluımız kerek. Mwnda da qay til deytin emes, memlekettik til – bizde bireu. Al odan basqa jüz til boluı mümkin. Eger bireu jaña tehnologiyanı, bireu käsipker­likti qıtaydan meñgerem dese, meñgere bersin, öz erki. Onda eşkim­niñ şaruası joq. Qıtayda bizdiñ 1 mln 800 mıñday halıq bar. Sonıñ işinde jastar soñğı kezde qazaq tilinen ayırılıp, bäri qıtayşa söylep ketti. Qıtayşa biletin mamandar kerek pe, solardı şaqırsın. Biz üşin qazirgi jağdayda memleket­tik deñgeyde “orıs nemese qıtay tilin üyreniñder” deu – otarşıldıqqa qaytadan iterudiñ bir jolı. Jalpı, Qazaqstandı “Otanım” dey­tin osı eldiñ barlıq azamattarınıñ tili qazaq tili boluı kerek.
Äzimbay ĞALI, sayasattanuşı:
– Prezidenttiñ til turalı aytqanın estigende, meniñ jüregim auırdı. Özim tarihşımın. Onıñ üstine mına Resey de “oybay, orıstardı söytip jatır eken” dep intervenciya jasauı mümkin. Qalay bolğanda da, tım asıra siltep jiberdi. Bir jağınan, orıstardıñ da köñilin tapqısı kelgen şığar. Jalpı, mwnıñ bir saldarı boluı mümkin. Qazaqstan qazaqtanıp kele jatır. Mısalı, bizdiñ zamanda qazaqtıñ jartısı ğana qazaqşa oqi­tın. Qazir 88-89 payızı qazaqşa oqidı. Orısşa oqığan qazaqtıñ özi mendey bolsa, jağdaydıñ jaman emes bolğanı. Bwl desakralizaciyağa äkelui ıqtimal. Wltaralıq qatınastar biraz uşığuı mümkin. Anau aytadı: “Memlekettik tildi biluiñ kerek” dep. Mınau aytadı: “bilmeseñ de boladı” dep. Osı sözge baylanıstı ua­qıt­şa dürdarazdıq tudı. Biraq bwl qazaqtıñ qazaq tilinen tüñilui­ne emes, kerisinşe, tistenip, jiger­lenuine äkeledi. “Oybay, birinşi basşı tildi qoldamaydı eken” dep qoya salmaydı. Halıqtıñ öziniñ mem­leketşil wstanımdarı bar. “Aqırı bilik qoldamasa, biz özimiz qoldaymız”, “olarğa senim joq, ana kisiniñ aytıp twrğanı anau”, “sengen qoyım sen bolsañ…” degen siyaqtı köñil küy, namıs qazirdiñ özinde oyandı…
Roza Raqımqızı
zhasalash.kz

Related Articles

  • “Geosayasat ileuine tüsip qaluımız mümkin”. Qazaqstanda AES saluğa qatıstı sarapşı pikiri

    Elena VEBER Atom elektr stansasın salu jäne paydalanu ekologiyalıq qater jäne tötenşe jağdayda adam densaulığına qauipti ğana emes, oğan qosa soğıs barısında Ukrainanıñ Zaporoj'e AES-indegi bolğan oqiğa siyaqtı bopsalau qwralı deydi äleumettik-ekologiyalıq qordıñ basşısı Qayşa Atahanova. Ol mwnıñ artında köptegen problema twrğanın, qazaqstandıqtarğa AES salu jönindegi referendum qarsañında birjaqtı aqparat berilip, onda tek paydalı jağı söz bolıp jatqanın aytadı. Sarapşı AES-tiñ qaupi men saldarı qanday bolatını jayında aqparat öte az dep esepteydi. Goldman atındağı halıqaralıq ekologiyalıq sıylıqtıñ laureatı, biolog Qayşa Atahanova – radiaciyanıñ adamdarğa jäne qorşağan ortağa äserin şirek ğasırdan astam zerttep jür. Ol bwrınğı Semey poligonında jäne oğan irgeles jatqan audandarda zertteu jürgizgen. Qarağandı universitetiniñ genetika kafedrasında oqıtuşı bolğan.

  • “Qazaqstan dwrıs bağıtta”. Dekolonizaciya, Ukrainadağı soğıs jäne Qañtar. Baltıq elşilerimen swhbat

    Darhan ÖMİRBEK Baltıq memleketteriniñ Qazaqstandağı elşileri (soldan oñğa qaray): Irina Mangule (Latviya), Egidiyus Navikas (Litva ) jäne Toomas Tirs. Sovet odağı ıdıray bastağanda onıñ qwramınan birinşi bolıp Baltıq elderi şıqqan edi. Özara erekşelikteri bar bolğanımen, sırtqı sayasatta birligi mıqtı Latviya, Litva jäne Estoniya memleketteri NATO-ğa da, Euroodaqqa da müşe bolıp, qazir köptegen ölşem boyınşa älemniñ eñ damığan elderiniñ qatarında twr. Resey Ukrainağa basıp kirgende Kievti bar küşimen qoldap, tabandılıq tanıtqan da osı üş el. Soğıs bastalğanına eki jıl tolar qarsañda Azattıq Baltıq elderiniñ Qazaqstandağı elşilerimen söylesip, ekijaqtı sauda, ortaq tarih, Resey sayasatı jäne adam qwqığı taqırıbın talqıladı. Swhbat 8 aqpan küni alındı. “BİZDE QAZAQSTANDI DWRIS BİLMEYDİ” Azattıq: Swhbatımızdı Baltıq elderi men Qazaqstan arasındağı sauda qatınası

  • “Sayasatkerler pafospen söylegendi jaqsı köredi”. Türki memleketteri ıntımaqtastığınıñ bolaşağı bar ma?

    Elnwr ÄLİMOVA Türki memleketteri wyımına müşe jäne baqılauşı märtebesine ie elderdiñ basşılarınıñ Samarqanda (Özbekstan) birigip tüsken sureti. 11 qaraşa, 2022 jıl Astanada Türki memleketteri wyımınıñ (TMW) onınşı sammiti ötip jatır. Bwl kezdesu ne beredi? Türkiya Reseydiñ Ukrainamen soğıstan bas kötere almay jatqanın paydalanıp, aymaqqa ıqpalın küşeytuge tırısa ma? Türki memleketteri ıntımaqtastığınıñ, äsirese äskeri salada bolaşağı bar ma? Azattıq osı jöninde Soltüstik Kiprdegi Tayau Şığıs universiteti sayasattanu kafedrasınıñ docenti Äsel Tutumlumen äñgimelesti. TÜRKIYANIÑ MÜDDESİ MEN IQPALI QANDAY? – Astanada Türki memleketteri wyımınıñ (TMW) onınşı sammiti ötip jatır. Wyım azamattıq qorğanıstıñ birlesken mehanizmin nığaytuğa müddeli. Sonday-aq kün tärtibinde aymaqtağı jäne sırttağı sayasi-ekonomikalıq oqiğalardı talqılau mäselesi twr. Sammittiñ uaqıtı men geosayasi konteksi jöninde

  • AQŞ-tıñ Ortalıq Aziyadağı sayasatı özgerdi me? Elşi Deniel Rozenblyummen swhbat

    Darhan ÖMİRBEK  AQŞ-tıñ Qazaqstandağı elşisi Deniel Rozenblyumniñ Azattıq radiosına bergen swhbatı AQŞ diplomatı Deniel Rozenblyum Qazaqstanğa elşi bolıp kelgenine bir jılğa juıqtadı. Oğan deyin ol Özbekstandağı elşi qızmetin üş jıl atqarğan. Ortalıq Aziyağa mamandanğan diplomat aymaq basşılarınıñ N'yu-Yorkte prezident Djo Baydenmen oñaşa kezdeskeni sayasi jetistik deydi. Azattıq elşiden swhbat alıp, C5+1 sammitinde adam qwqığı taqırıbı qanşalıq qozğalğanın, Qazaqstanğa töngen sankciya qaupin jäne AQŞ-tıñ Ortalıq Aziyadağı sayasatı qalay özgergenin swradı. N'YU-YORKTEGİ KEZDESU QALAY ÖTTİ? – AQŞ prezidenti Djo Bayden jaqında Ortalıq Aziya basşılarımen C5+1 formatında kezdesti. Sammit aldında qwqıq qorğau wyımdarı osı jiında adam qwqığı bastı nazarda bolsa eken dep ümit bildirdi. Bwl ümit aqtaldı ma? – N'yu-Yorkte ötken C5+1 sammiti

  • “Ukrainadağı soğıs ondağan jılğa sozıluı mümkin”. Britan generalımen swhbat

    Vaja TAVBERIDZE Ukrain sarbazdarı zenitti qarumen atqılauda. Arhiv sureti. Wlıbritaniya birlesken küşteriniñ bwrınğı qolbasşısı, qorğanıs jäne qauipsizdik taqırıbında keñes berip, däris oqitın general ser Riçard Berrons maydandağı ayla-täsil, öndiristik mobilizaciya jäne Ukraina men Batıs elderi tañdauı soğıstıñ ondağan jılğa jalğasuına qalay äser etetinin aytıp berdi.  General ser Riçard Berrons Wlıbritaniya birlesken küşteriniñ bwrınğı qolbasşısı. Qazir Universal Defense & Security Solutions qorğanıs jäne küzet kompaniyasın basqaradı. Ol Azattıqtıñ Gruzin qızmetimen söylesip, Ukrainadağı soğıs nege wzaqqa sozılatının taldap berdi. Azattıq: Ukrainada soğıs bastalğalı bir jıldan astı. Osı uaqıt işinde qanday sabaq aldıq? Riçard Berrons: Europa üşin joğarı deñgeyde sabaq alatın dünieler boldı. Birinşisi, 90-jıldarı Qırğiqabaq soğıs ayaqtalğannan keyin köbi “endi soğıspaytınday boldıq” dep oylağanımen,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: