مادەنيەت تاريح قازاق شەجىرەسى

جىبەك جولى بەس مىڭ جىلدان كوپ بۇرىن مالىنا جاڭا جايىلىم ىزدەگەن كوشپەندىلەردىڭ ىزىمەن پايدا بولعان

kerey.kz

 |  Mar 12, 2017

باتىس ءباسپاسوزى جىبەك جولىنىڭ پايدا بولۋى تۋرالى جاڭا تەوريا جانە موڭعوليادا تۇراتىن ايشولپان جونىندە تۇسىرىلگەن «بۇركىتشى» ءفيلمى جايلى كوممەنتاريلەر جازعان-دەپ حابارلايدى azattyq.org.

جاڭا جىبەك جولى

ۇلىبريتانيانىڭ Daily Mail گازەتىندەگى «جىبەك جولى بەس مىڭ جىلدان كوپ بۇرىن مالىنا جاڭا جايىلىم ىزدەگەن كوشپەندىلەردىڭ ىزىمەن پايدا بولعان» دەگەن ماقالادا ۇلى جىبەك جولىنىڭ پايدا بولۋىنا قاتىستى جاڭا گيپوتەزانى سيپاتتاعان.

سەنت-لۋيستەگى ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارى ۇلى جىبەك جولىن گەوگرافيالىق تۇرعىدان سيپاتتاۋ ءۇشىن ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ ءادىسىن پايدالانۋ ارقىلى جايىلىم ىزدەپ مالىن ورىستەن ورىسكە ايداعان كوشپەندىلەردىڭ جۇرگەن جولىن كارتاعا تۇسىرگەن. عالىمداردىڭ سوزىنشە، وسىنداي ادىسپەن قۇراستىرىلعان كارتالار جىبەك جولى بويىنداعى تاۋ جولدارى كوشپەندىلەر مارشرۋتتارى بويىنداعى قىسقا ديستانتسيالاردا تاۋار الماسۋ ورىندارى رەتىندە پايدا بولعان، ال ساياحاتشىلار شالعاي جەرلەرگە سيرەك اتتانعان دەگەن تۇجىرىمدى نەگىزدەيدى.

ەۋروپادان ازياعا تەڭىز ارقىلى ءجۇزۋ قارىشتى دامىعاننان كەيىن قازىرگى ورتالىق ازيا تەرريتورياسى ارقىلى وتكەن جىبەك جولى دا ترانسپورتتىق مانىنەن ايىرىلعان بولاتىن.

جاس قىز ايشولپان

اۆستراليانىڭ Sydney Morning Herald گازەتىندەگى «بۇل تاماشا بويجەتكەن جايلى تاماشا حيكايا، بىراق «بۇركىتشى» شىنىمەن ومىردەن الىنعان ەكەنىنە كەيبىرەۋلەر سەنبەيدى» دەگەن ماقالادا بريتاندىق رەجيسسەر وتتو بەللدىڭ «بۇركىتشى» (Eagle Huntress) دەرەكتى فيلمىنە كوممەنتاري جازعان. فيلمدە موڭعوليادا تۇراتىن قازاق قىزى ايشولپاننىڭ ءومىرى سيپاتتالعان، ول تۋرالى ازاتتىق تا تالاي جازعان. ول بۇركىتپەن اڭ اۋلاۋدىڭ ەجەلگى ءداستۇرىن دارىپتەيتىن وزىندىك سيمۆولعا اينالدى.

https://youtu.be/Vfi5JS6HTH0

ايشولپان «التىن قىران» ايماقتىق جارىستارىندا تاجىريبەلى 70-تەن اسا جىگىتپەن تالاسىپ، باس جۇلدەنى جەڭىپ العان ەڭ جاس بۇركىتشى رەتىندە تانىلدى. ايشولپاننىڭ اكەسى نۇرعايىپ – موڭعولياداعى بەلگىلى بۇركىتشىلەردىڭ ءبىرى، ول ەر ادامدار عانا بۇركىتشى بولا الادى دەگەن داستۇرگە قاراماستان، قىزىنىڭ بۇركىتشى بولسام دەگەن قۇلشىنىسىن قولداعان. «بۇركىتشى» باتىستا كەڭ تانىلعان فيلم. فيلم جايلى كوبىنەسە جاعىمدى پىكىرلەر جازىلدى، بىراق كەي سىنشىلار دەرەكتى فيلمنەن گورى «قويىلىمعا كوبىرەك ۇقسايدى» دەپ جازعان.

الگى سىنعا وتتو بەلل فيلمدە ساحنالىق كورىنىستەر مۇلدە جوق دەپ مالىمدەيدى.

«[بۇركىتشى] ديسنەيلىك مۋلتفيلمگە ۇقسايتىن شىعار، بىراق «بۇركىتشى» – 2014 جىلعى شىلدەدەن باستاپ 2015 جىلعى اقپانعا دەيىن باتىس موڭعولياعا ءۇش مارتە بارىپ تۇسىرىلگەن دەرەكتى فيلم» دەپ جازادى Sydney Morning Herald. ماقالادا «بۇل – وتباسى قولداعان جىگەرلى ءارى ىجداھاتتى قىز بالانىڭ نەگە جەتە الاتىنىن كورسەتەتىن شاتتاندىراتىن، جاسامپاز ەرتەگى» دەلىنگەن.

گازەتتە فيلم جارناماسىندا ايشولپان – الەمدەگى تۇڭعىش ايەل بۇركىتشى دەگەن ويدى تۋرا بولماسا دا مەڭزەيتىنى ايتىلعان. «ولاي ەمەس، بۇل اتاققا 26 جاستاعى قازاقستاندىق زاڭگەر لايىقتى، مۇنى وتتو بەلل دە مويىندايدى. بىراق ونداي قىزدار سيرەك كەزدەسەدى، ول اسىرەسە تەلەديداردا سىمباتتى كورىنەدى» دەپ جازادى Sydney Morning Herald.

ماقالا سوڭىندا وتتو بەلل «بۇل، شىندىعىندا، اكەسى مەن قىزى جايلى حيكايا. ايشولپاننىڭ جۇرتقا تانىلايىن دەگەن ويى بولعان جوق. شىن مانىندە، ول اكەسىمەن بىرگە اڭ اۋلاۋعا عانا بارعىسى كەلگەنىن مەن بىلەمىن» دەيدى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى