Жібек жолы бес мың жылдан көп бұрын малына жаңа жайылым іздеген көшпенділердің ізімен пайда болған

Jibek jolı bes mıñ jıldan köp bwrın malına jaña jayılım izdegen köşpendilerdiñ izimen payda bolğan

| Mar 12, 2017

Batıs baspasözi Jibek jolınıñ payda boluı turalı jaña teoriya jäne Moñğoliyada twratın Ayşolpan jöninde tüsirilgen «Bürkitşi» fil'mi jaylı kommentariyler jazğan-dep habarlaydı azattyq.org.

JAÑA JİBEK JOLI

Wlıbritaniyanıñ Daily Mail gazetindegi «Jibek jolı bes mıñ jıldan köp bwrın malına jaña jayılım izdegen köşpendilerdiñ izimen payda bolğan» degen maqalada Wlı Jibek jolınıñ payda boluına qatıstı jaña gipotezanı sipattağan.

Sent-Luistegi Vaşington universiteti ğalımdarı Wlı Jibek jolın geografiyalıq twrğıdan sipattau üşin matematikalıq model'deu ädisin paydalanu arqılı jayılım izdep malın öristen öriske aydağan köşpendilerdiñ jürgen jolın kartağa tüsirgen. Ğalımdardıñ sözinşe, osınday ädispen qwrastırılğan kartalar Jibek jolı boyındağı tau joldarı köşpendiler marşruttarı boyındağı qısqa distanciyalarda tauar almasu orındarı retinde payda bolğan, al sayahatşılar şalğay jerlerge sirek attanğan degen twjırımdı negizdeydi.

Europadan Aziyağa teñiz arqılı jüzu qarıştı damığannan keyin qazirgi Ortalıq Aziya territoriyası arqılı ötken Jibek jolı da transporttıq mäninen ayırılğan bolatın.

JAS QIZ AYŞOLPAN

Avstraliyanıñ Sydney Morning Herald gazetindegi «Bwl tamaşa boyjetken jaylı tamaşa hikaya, biraq «Bürkitşi» şınımen ömirden alınğan ekenine keybireuler senbeydi» degen maqalada britandıq rejisser Otto Belldiñ «Bürkitşi» (Eagle Huntress) derekti fil'mine kommentariy jazğan. Fil'mde Moñğoliyada twratın qazaq qızı Ayşolpannıñ ömiri sipattalğan, ol turalı Azattıq ta talay jazğan. Ol bürkitpen añ aulaudıñ ejelgi dästürin däripteytin özindik simvolğa aynaldı.

https://youtu.be/Vfi5JS6HTH0

Ayşolpan «Altın qıran» aymaqtıq jarıstarında täjiribeli 70-ten asa jigitpen talasıp, bas jüldeni jeñip alğan eñ jas bürkitşi retinde tanıldı. Ayşolpannıñ äkesi Nwrğayıp – Moñğoliyadağı belgili bürkitşilerdiñ biri, ol er adamdar ğana bürkitşi bola aladı degen dästürge qaramastan, qızınıñ bürkitşi bolsam degen qwlşınısın qoldağan. «Bürkitşi» Batısta keñ tanılğan fil'm. Fil'm jaylı köbinese jağımdı pikirler jazıldı, biraq key sınşılar derekti fil'mnen göri «qoyılımğa köbirek wqsaydı» dep jazğan.

Älgi sınğa Otto Bell fil'mde sahnalıq körinister mülde joq dep mälimdeydi.

«[Bürkitşi] disneylik mul'tfil'mge wqsaytın şığar, biraq «Bürkitşi» – 2014 jılğı şildeden bastap 2015 jılğı aqpanğa deyin batıs Moñğoliyağa üş märte barıp tüsirilgen derekti fil'm» dep jazadı Sydney Morning Herald. Maqalada «Bwl – otbası qoldağan jigerli äri ıjdahattı qız balanıñ nege jete alatının körsetetin şattandıratın, jasampaz ertegi» delingen.

Gazette fil'm jarnamasında Ayşolpan – älemdegi twñğış äyel bürkitşi degen oydı tura bolmasa da meñzeytini aytılğan. «Olay emes, bwl ataqqa 26 jastağı qazaqstandıq zañger layıqtı, mwnı Otto Bell de moyındaydı. Biraq onday qızdar sirek kezdesedi, ol äsirese teledidarda sımbattı körinedi» dep jazadı Sydney Morning Herald.

Maqala soñında Otto Bell «bwl, şındığında, äkesi men qızı jaylı hikaya. Ayşolpannıñ jwrtqa tanılayın degen oyı bolğan joq. Şın mäninde, ol äkesimen birge añ aulauğa ğana barğısı kelgenin men bilemin» deydi.

Azat Europa / Azattıq radiosı

El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,