|  | 

ادەبي الەم

ءتور التاي قارىمدى قالامگەرىمەن قوشتاستى

Dydahimet Ashimhan بۇكىل سانالى عۇمىرىن شىعارماشىلىققا ارناعان قارىمدى قالامگەر ديداحمەت ءاشىمحانۇلىنىڭ ءومىرى 65 جاسىندا ءۇزىلىپ، ءمايىتى الماتىدان تۋعان توپىراعى ءتور التايعا اكەلىنىپ، جەر بەسىككە بەرىلدى.

الماتى مەن استانادان، تاعى باسقا وڭىرلەردەن كەلگەن مارقۇمنىڭ جاقىن دوستارى، قالامداستارى، ەت جاقىن تۋىستارى، اۋدان جۇرتشىلىعى قاتىسقان قارالى جيىندى جۇرگىزگەن جازۋشى الىبەك قاڭتارباەۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا، قازاقتىڭ ءسوز ونەرى الامانىنا كىلەڭ ءبىر سۇلەيلەرىن قوسقان كاتونقاراعاي حالقى تاعى ءبىر اسىل ۇلىنان، جىرشىسىنان ايىرىلدى. ورالحان بوكەيدى ەلۋىنە جەتكىزبەي اياقتان شالعان سۇم اجال ءبىراز ەنتىگىن باسقانداي بولىپ ەدى، ەندى كەلىپ التايدىڭ الىپ بايتەرەكتەرىن سۇلاتا باستادى. قاليحان ىسقاقتاي ونەر ساڭلاعىنىڭ ومىردەن وزعانى كەشە عانا ەدى، مىنە، بۇگىن ديداحمەت سىندى اردا ۇلىمىزدى، ارىسىمىزدى ارامىزدان الىپ كەتتى. ءتور التاي الاتاۋعا قال­اعاڭدى دا، ورالحاندى دا، ديداحمەتتى دە كەۋدەلەرى ارمانعا، جۇرەكتەرى جالىنعا تولى كۇيلەرىندە اتتاندىرعان ەدى، ەندى، مىنە، ەلگە قۇرىش تابىتپەن ورالتىپ جاتىر. بۇدان اسقان قاسىرەت بار ما؟..

از جازسا دا، ساز جازاتىن، قالامداستارىنىڭ اراسىندا جيىرماسىنشى عاسىردىڭ بەيىمبەت ءمايلينى دەپ مويىندالعان، ادامدىقتان اسپاعان، ارامدىققا باسپاعان ديداحمەت ءاشىمحانۇلىن سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالۋعا ارنالعان جيىندا ءسوز العان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ شىعىستىڭ شامشىراعى بولعان قالامگەردىڭ قازاسى بۇكىل ەلىمىزدىڭ، التى الاشتىڭ قايعىسى ەكەندىگىن بىلدىرە كەلە، مارقۇمنىڭ وتباسىنا، تۋعان­تۋىسقاندارىنا، بۇكىل اۋدان جۇرتىنا كوڭىل ايتىپ، ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ پەن پرەمەر­مينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ قايعىعا ورتاقتاسقان سالەمدەرىن جەتكىزدى. ديداحمەت ءاشىمحانۇلىنىڭ دوسى، «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى ۇلىقبەك ەسداۋلەت ەكەۋىنىڭ بىرگە باستالعان ستۋدەنتتىك كەزدەرى، ديداحمەتتىڭ دارىندىلىعى، شىعارماشىلىققا، دوستىققا دەگەن ادالدىعى مەن تازالىعى، جازۋشىلار اراسىنداعى بەدەلى جونىندە ايتىپ، قالامگەر قازاسىنا وراي جازعان جىرىن وقىدى.

جازۋشى جەرلەسىمىز، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى الىبەك اسقاروۆتىڭ ءسوزى دە قالىڭ جۇرتشىلىقتى تولقىتىپ، كوزگە جاس الدىردى. سىڭارىنان ايىرىلعان اققۋدىڭ كۇيىن كەشىپ تۇرىپ، ول تالانتتى جازۋشى­پۋبليتسيست ديداحمەت دوسىنىڭ ەكىنشى ءومىرىنىڭ وسى ساعاتتان باستالعانىن، ونىڭ وقىرمانى، حالقى باردا ولمەيتىنىن ايتىپ، جەرلەستەرىن رۋحتاندىرىپ، قىتايداعى قانداستارىمىز بەن تۇركياداعى دوستارىنان، پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى نۇرلان نىعماتۋللين مەن «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەكتەن كەلگەن كوڭىل ايتۋلاردى جەتكىزدى، كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى مۇحتار قۇل­مۇحاممەدتىڭ جەدەلحاتىن وقىپ بەردى. كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ اكىمى قاليحان بايعونىسوۆ ديداحمەت ءاشىمحانۇلىنىڭ كەرەمەت جازۋشىلىعىن، ونىڭ ازاماتتىعىن، اۋداننىڭ ماقتانىشى ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتىپ، مارقۇمنىڭ وتباسىنىڭ، تۋعان­تۋىسقاندارىنىڭ قايعىسىمەن ءبولىستى، ونىڭ جارقىن بەينەسى حالقىمىزدىڭ جۇرەگىندە ماڭگى ساقتالادى دەپ ءسوزىن قورىتىندىلادى. كورنەكتى جازۋشى ديداحمەت ءاشىمحانۇلىن جەرلەگەن سوڭ، قۇران­قاتىم باعىشتالدى.

جانىبەك قىزىر كاتونقاراعاي اۋدانى.

ۇلىقبەك ەسداۋلەت،

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى

قاراعاي

(ديداحمەت ءاشىمحانۇلىنا)

التاي تاۋى اڭىراسا اسپان جۇتىپ داۋىسىن،

كۇڭگىر­كۇڭگىر تاس قۇلاسا كۇڭىرەنتىپ تاۋ ءىشىن.

تال بەسىك پەن جەر بەسىكتىڭ اراسىندا سامعاعان

تاۋ قوينىنا تابىستادىق التى الاشتىڭ ارىسىن.

جىرشىسىنان ايىرىلعان اق قابانىڭ تولقىنى،

جارتاستى ۇرىپ بىت­شىت بولدى كوبىك شاشىپ سول كۇنى.

قايعىدان قارس ايرىلماعان قايران جۇرەك­جۇرەك پە،

ماڭگىلىككە مەكەن بولسا تۋعان تاۋدىڭ قولتىعى.

نە بار ەكەن ءبىزدىڭ ولمەس ساعىنىشتى باسارداي؟

تاريح؟ ۋاقىت؟

قويسا نەتتى شاش ال دەسە – باس الماي؟

قازاعىمنىڭ اۋىر جۇگىن ارقالاعان تولاعاي،

قاپيادا ءسۇرىندىڭ بە، سوڭعى بەلدەن اسا الماي؟

جەر اڭساعان سارى اتانداي الدى­ارتىڭا قاراماي،

اسۋ اسىپ كەتە باردىڭ ءوز ولكەڭدى ارالاي.

تۋعان جەرگە تۇلعا بولىپ، ەڭسە بولىپ تۇرارسىڭ،

التايىڭنىڭ ورمانىنا قايتا ورالعان قاراعاي…

25 مامىر، 2015 جىل

الماتى – كاتونقاراعاي.

ديدار گازەتى

 

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: