قازاقتى قورقىتا بەرسەڭ دە، ءبارىبىر، ءتۇبى باتىر بولىپ شىعادى…
kerey.kz
وتكەندەگى ءبىر پوستىمدا: “ورىسقۇلدار قازىر قازاقتى قىتايمەن قورقىتاتىن بولىپ الدى” دەپ جازعانمىن. ەندى، سول ويىمدى كىشكەنە تياناقتاي كەتكىم كەلىپ وتىر. كۇن سايىن قاپتاپ بارا جاتقانداي كورىنگەنىمەن، قىتايدىڭ سانى الپىسىنشى جىلداردان بەرى ءبىر-اق ەسەگە ءوسىپتى. الپىسىنشى جىلدارى التى ءجۇز ميلليونداي بولعان دەسەدى. قازىر ولاردىڭ قاراسى ءبىر جارىم ميللياردتان ءسال استى عوي دەيمىن. كوزى قىزىق كورشىمىزدىڭ اسا كوپ كوبەيە قويماعانى كورىنىپ تۇر. بۇعان، ء“بىر ۇيگە ءبىر بالا” دەيتىن ساياساتىنىڭ دا سالقىنى تيگەندەي. جالپى، قىتايدىڭ بالا سانىن شەكتەگەن وسى يدەولوگياسى ولاردىڭ ۇلتتىق پسيحولوگياسىنا دا كەرى اسەر ەتە باستاعان. سوعىس شىعا قالسا، جۇڭگولىقتاردىڭ جەڭىسكە جەتە قويۋى ەكىتالاي. سەبەبى، ءار وتباسى ءوزىنىڭ جالعىز بالاسىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قورعايتىنى بەلگىلى. دۇنيە قۇرىپ كەتسە دە، امان بولايىقشى دەيتىن مىنەز بۇگىنگى قىتايلاردىڭ بولمىسىنا ءسىڭىپ بارا جاتىر. وتكەندە، جاپوندارعا قارسى سوعىسقانىن سۋرەتتەيتىن قىتايدىڭ بىرنەشە كينوسىن كورگەن ەدىم. الگى كينودا، حانزۋلاردىڭ ءبارىن باتىر ەتىپ بەينەلەپتى. شىندىعىنا كەلگەندە، بۇنىڭ بارلىعى ويدان شىعارىلعان وتىرىك بولىپ شىقتى. قىتايدىڭ سول كەزدە ميلليوندىق ارمياسى سامۋرايلاردىڭ رۋحى كەرنەگەن جاپوننىڭ ءجۇز مىڭ سولداتىنا قارسى (اقتوعايدا دا قازاقتىڭ ءۇش ءجۇز اتتىلى جىگىتى، مىڭنان استام قىتايدى قۋىپ ءجۇرىپ ساباعان) تۇرا الماعان. كۇنشىعىس ەلىنىڭ بىرەر سولداتى قاپتاعان قىتايدىڭ الدىنان شىعا كەلسە، قىتايلاردىڭ قولىندا اۆتومات بولسا دا، نايزالى مىلتىق قانا ۇستاعان جاپون سولداتتارىنىڭ الدىندا تىزەسى قالتىراپ، قولىن كوتەرىپ، بەرىلە سالاتىن كورىنەدى. جاۋىنگەرلىك رۋحتان جۇرداي حاندىقتار سول ۋاقىتتان بەرى اسا كوپ وزگەرە قويعان جوق. جەر تىرناعان حالىقتان جاۋىنگەر شىقپايدى. ەلۋىنشى جىلدارى، قىتايلاردىڭ سارتتاردى قازاقتارعا قارسى ايداپ سالعانى بار. تيىن ساناۋدى عانا جاقسى بىلەتىن سارتتاردىڭ قالىڭ اسكەرىن، سول جولى سوعىسقا ابدەن توسەلگەن قازاقتىڭ شاعىن قولى ءبىرىن قالدىرماي قىرىپ تاستاعان كورىنەدى. قازاقتار قىتايلاردى دا تۋرا سولاي قىرعان. ءجاا، اڭگىمە قىتايلار تۋرالى ەدى عوي. ولار وزدەرىنىڭ وسى شاما-شارقىن جاقسى بىلەدى. ەلۋىنشى جىلدارى سونداعى قازاقتاردىڭ تاۋەلسىزدىك ءۇشىن ارپالىسىپ، شەكارانىڭ ارعى بەتىندە قاتتى ويران سالعانى دا ءالى ەستەرىنەن كەتە قويعان جوق. قازاقستانداعى ەلشىسىنىڭ وتكەندە: “قىتايدىڭ قازاقستانعا قارسى سوعىس اشاتىن ويى جوق” دەپ قايتا-قايتا قاقساي بەرگەنى دە سودان)). وكىنىشكە قاراي، ورىستار وسى ءبىر قىتايفوبياسىن كەيىنگى كەزدە قاتتى ءورشىتىپ جىبەردى. قىتايدان شىنداپ قورقاتىن بولسا، ءبارى ءبىزدىڭ قولتىعىمىزعا كەلىپ تىعىلادى دەپ ويلايدى-اۋ دەيمىن. وتتاپتى! جۇڭگولىقتار بۇل قاۋلاعان قاۋەسەتتى ءوز ماقساتتارىنا جاقسى پايدالانىپ كەتتى. قىتايدىڭ كوزى اشىق ساياساتكەرلەرى دە كەيىنگى جىلدارى مەملەكەتتەرىنىڭ سولاقاي ساياساتىن اشىق سىناپ، وزگە ەلگە كوز الارتاتىن ادەتتى تاستاۋىمىز كەرەك. بۇيتە بەرسەك، بارىنەن ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن دەگەن سىڭايداعى اڭگىمەلەردى ءجيى ايتا باستادى. قازىرگى بيلىگى وسى پىكىرلەردى ەسكەرىپ وتىرعان سىڭايلى. ويتكەنى، ءبىر كەزدەرى وزدەرىن بيلەگەن تۇرىك اۋلەتتەرىنىڭ تاريحىن بىرەۋلەر وزدەرىنە قارسى پايدالانىپ، باسقالار شەكارا داۋىن اسقىندىرىپ جىبەرۋى (ولاردى تۇرىكتىڭ بىرنەشە اۋلەتى بيلەدى. ارعى تەگى سىبىردەن شىققان يمپەراتورلارى دا كوپ. ال، ءسىبىر – قازاقتىڭ ارەالى بولاتىن!) ىقتيمال دەگەن قورقىنىشى دا بار. ەرتەڭگى كۇننىڭ قالاي بولارىن ءبىر قۇداي عانا بىلەدى. تىنىشتىق كەرەك دەپ ويلايدى. كەشە لەنتادا ءبىر اعامىز شىڭعىس حانعا قاتىستى قورقىنىشىن ايتىپتى عوي. ەلدىڭ ۇرەيىن ۇشىرا بەرگەندى قويۋىمىز كەرەك. ليمونوۆ دەيتىن سورلىنىڭ ساندىراعىنا دا سەنبەڭىزدەر. بۇل دا جاڭاعى قىتايلاردىڭ وزگە ەلدىڭ وزدەرىنەن قورىققانىن پايدالانىپ قانا وتىرعانى سياقتى، ورىستاردىڭ قازىرگى بيلىكتەن كەيىنگى ساياسي جاعدايعا ىقپال ەتكىسى كەلىپ وتىرعان استىرتىن ارەكەتى عانا. بىلايشا ايتقاندا، بۇقاراعا جاسالعان مانيپۋلياتسيا.. كرەملدەگىلەردىڭ مۇنداي ماسشتابتا سوعىس اشاتىنداي قاۋقارى جوق. تاعى ءبىر باسقىنشىلىققا بارا قالسا، ول يمپەريانىڭ تاريحىنداعى سوڭعى سوعىس بولاتىنىن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان، “قورقىنىشتىڭ قولى ۇزىن” دەگەن فاكتوردى پايدالانىپ، جۇرتتى ۇرەي ۇستىندە ۇستاعىسى كەلىپ وتىر. بىزگە دە ويلاناتىن نارسە كوپ. قازاقستان قازىر داڭعىرلاپ تۇرعان ءىشى قۋىس نارسە سياقتى. ەلىمىزدىڭ تەرريتورياسى سۇمدىق ۇلكەن بولعانىمەن، حالقىمىزدىڭ سانى وتە از. قاراپ تۇرساڭ، شىعىس تۇركىستان، التايدان استراحانعا دەيىنگى الىپ يمپەرياعا بەرگىسىز جەردى كەزىندە بابالارىمىز ىنتىماق پەن باتىرلىعىنىڭ ارقاسىندا عانا بىزگە اماناتتاپ كەتكەن ەكەن. ءبىز قازىر بابالارىمىزدىڭ قالعان وسىنداي ۇلاڭ-عايىر ولكەنىڭ بەستەن ەكىسىن عانا باۋىرعا باسىپ قالدىق. ەندى، قولداعى جەرىمىزدى قالاي بولسا دا قاراكوزدەرگە تولتىرۋ كەرەك. كەيىنگى جىلدارى، قوعامدا، توقال تاقىرىبىن دا قازاق ءۇشىن “تابۋ” قىلعىسى كەلەتىن پيعىل بايقالىپ ءجۇر. توقال الۋ – قازاقتىڭ سانىن كوبەيتەتىن كوپ جولدىڭ ءبىرى. وكىنىشكە قاراي، ۇلتتىڭ بولاشاعىمەن تىعىز بايلانىسىپ تۇرعان وسى ءبىر وتە وزەكتى ماسەلەنى دە بىرەۋلەر تار اۋقىمدا ءتۇسىنىپ، جەكە باسىنىڭ پوپۋليستىك ماقساتىنا پايدالانىپ، ارزان لايك جيناۋدىڭ قۇرالىنا اينالدىرىپ بارا جاتىر. كىشكەنە بالاما پىكىر بولسىن دەگەن ويمەن، ماقالاعا تاتىمايتىن، ءشاي ءىشىپ وتىرىپ، اسىعىس جازا سالعان “تىسكەباسار” دۇنيەم ەدى. ەندى، قالعانىن وزدەرىڭىز قورىتىپ، تالقىعا سالىپ جىبەرىڭىزدەر… قول ءتيىپ جاتسا، بۇل تاقىرىپتى دا كەيىن ءبىر تولىقتىرىپ، جاقسىلاپ تۇرىپ جازارمىن….
جولىمبەت ماكىش
kerey.kz
پىكىر قالدىرۋ