САРЫАҒАШ

| Mar 13, 2016

Мұрат Бекей 1958 жылы Қарақалпақстандағы Беруни ауданының “Алтысай” ауылында туған. Нөкіс университетінің орыс тілі және әдебиеті бөлімін аяқтаған. Үзақ жылдар Өзбекстанда Қазақ үлттық-мәдени орталығында қызмет аткарды. Өзбекстан және Казақстан Жазушылар одағының мүшесі. “Сұлулық сыры” деген жыр жинағы бар.
Қазір ақын Сарыағаш ауданында Т. Айбергенов атындағы әдебиет және өнер бірлестігін басқарады.

Төлеген Айбергеновтің әдеби ортасы, ақындық мектебі, шәкірттері жайында зерттеу жұмыстарын жүргізгенде Төлегеннің ақындық жолын жалғастырушы кейінгі ізбасар ақындар туралы да зерттеу жүргізуді нысанға алу қажет. Сондай ізбасар ақындардың бірі – Мұрат Бекей.

Мұрат Бекейдің шығармашылық еңбегінің ішінен төлегентануға қатысты арнайы зерттеуді талап ететін шығармалардың өзі бір төбе… Әлімбай Найзабай

САРЫАҒАШ

Сыр тыңдатар сұңғыла сезімдерді,

Сұңқылдатар жыр қыла кезім келді.

Асан бабам нұрлысың арманымен,

Ай сағынар гүл-мүсін аймағым ең.

Таңдар әлі бақ күреп атпақ талай,

Жалғанады ақ тілек-ақ мақтадай.

Астанаға армандай алмаспадым,

Тасқа маржан жайғандай бау-бақшалым!

Торламасын алабың қара түндер,

Сен ғанасың пана ұлың табатын жер.

Шындықты-нұр таратар бүркемеген,

Мың мықтыға парапар бір Төлеген.

Шабыт берген Шәмшіге Қапланбек,

Басқан мұнда әр ізі жатыр ән боп.

Кескен өзің өлеңде тұсауымды,

Өскен өңір,қимаймын құшағыңды!

Бұл ұлың да босқа елес қумаған жан,

Сыр ұғынған қос Келес шулағанда.

Құлағыңда жаңғырып сөзім қалсын,

Тұрағым бар мәңгілік-өзің барсың,

Сарыағаш!!!

ЖАЛҒАН

Біле алмадық көп жайдың анығын біз.

Ағып әне жоғалды тағы жұлдыз.

Қанша жақсы табысты шын дүниемен,

Кір жалғанда емексіп әлі жүрміз.

Жампоздар-ай,жаныма нұр бердіңдер,

Жүректерге жатталып үлгердіңдер.

Ал,біздегі жымысқы,мысық-өмір-

Бір дұғаға жарамай жүрген күндер.

Мәңгіліктің арнасы ағар тынбай,

Сағынышын тұндырып сары алтындай.

Қабіріңді күзеткен тас белгілер,

Мүсіркеумен біздерге қарайтындай…

АМАНАТ

Салтанат Айбергеноваға

Қандырып шөлін замандар аққан арнадан,

Жүректер аз ба жұлдызға нұрын жалғаған.

Лепестерінен солардың түскен сәуле ғой,

Санамыздағы самала-ойлар самғаған.

Сағыныштардан-көкірегіңді нұрлы еткен,

Сабылысқанда сезімдер балқып құрметтен,

Шақтарың бар ғой арғымағымен арманның,

Сахара сазын “Сарыарқа”қылып гулеткен.

Төбеңнен сонда сарнап бір сырлы сарындар,

Шабытың тулап,тебіренетін шағың бар.

Осынау сәттен,

Осынау сағым-сағым суреттен,

Алыпты қуат жердегі барлық дарындар.

Бастауын алған бұлақтар барша жердегі,

Тұмалар бізді тереңдігімен тербеді.

Арнасын таппай,

Ағыстар жатса адасып,

Біздегі таудай талпыныстардың өлгені!

Аманат бізге-ағадан алып нар-талап,

Өтерміз,бәлкім,бір өмір жүгін арқалап.

Төлегендердің төрдегі туын жықпасақ,

Осыдан артық бақыт жоқ бізге,Салтанат!

ТАРЫЛМА,БАУЫРЫМ

Өмірде мынау,

Өмірде,

Қалқайып жүру жеңіл ме?

Талтайып тұрып дақ салма,

Марқайған бір сәт көңілге!

Асығым түсіп күрт алшы,

Тамған-ды бақыт бір тамшы.

Өлгенде көрген қызықты,

Бауырым,маған қисаң-шы?!

Төзімім менің-темір ме?

Оны енді бір сәт кемірме.

Онсыз да көріп теперіш,

Торығып келем өмірде.

Бір тамшы бақыт бұйырмай,

Түскен-ді күнім қиындай.

Тақия таздан ұрлаған,

Болмашы қиқар құйындай!

Емеспін артық күйге алаң,

Несібемді сыйға алам.

Мына бес күн жалғанның,

Бір бұрышын қи маған?!

ҚАРАҚАЛПАҚСТАН

Кіндік кескен өлкесін ардақтаған,

Тағдырыңа тағдырды жалғап барам.

Елін сүйген Абайдың сыңарындай,

Сыр шертеді өткеннен Бердақ маған.

Қорғандарын кезгенде Бесқаланың,

Бой бермейді кеудеден көшкен ағын.

Айдай әлем таныған даналығын,

Берунидей даңқты ұлын еске аламын.

Алқынумен жеткендей көлге қаздар,

Қайдан ұқсын ел мұңын көргені аздар!

Махамбетпен жанымда бірге түнеп,

Толғанады ел жайлы Ерназарлар.

Арылады серпіліп мұнардан құз,

Алуан сағым ойнатар қуарған түз.

Төлегеннің егілтіп “Сағынышы”,

Шырқаса Кегейліден су алған қыз.

Іңкәр еткен сырына бала жастан,

Ибрайым-жыр қиялды ала қашқан.

Аңғармаймын қай елде жүргенімді,

Үстіртпенен сар желіп бара жатсам.

“Елім-ай”,”Бозатаулап”аңыраған,

Зарлы үндер еткенде жанын алаң,

Мұқағали жырлаған сырлы өлкені,

Төлеген сынды мен де сағына алам.

Аңсауменен бауыры барса алыстан,

Аңқылдаса бір-бірін қарсы алысқан.

Ардақтаған Шоқаным ән-жыр елі,

Мен сені сүйем,Қарақалпақстан!

kerey.kz

Мемлекеттік тіл: Қауқарлы ма, әлде әлі де декларация ма?

kerey.kz

Серік Ерғали Суреттер: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz сайттарынан алынды. Ата Заң жобасының талқысы Қазақстандағы ең сезімтал, ең ұзақ талқыланып келе жатқан мәселенің бірі — мемлекеттік тілдің нақты мәртебесі. Конституцияда қазақ тілі мемлекеттік тіл деп жазылғанына отыз жылдан асты. Алайда қоғамдағы шынайы сұрақ әлі де ашық: қазақ тілі — басқарудың тілі ме, әлде символдық мәртебедегі тіл ме? Тіл мәселесі неліктен шешілмей келеді? Себебі біз ұзақ уақыт бойы тілге: – мәдени құндылық ретінде ғана қарап келдік; – оны мемлекеттік басқару тілі ретінде нақты бекітпедік. Нәтижесінде: – Конституцияда бір мәтін, – тәжірибеде басқа жағдай қалыптасты. Бұл қайшылық тілдің емес, конституциялық айқындықтың әлсіздігінен туындады. 9-баптағы басты түйін Жоба бойынша: 1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі. 2. Мемлекеттік ұйымдарда
Атеистер мен тәңіршілдерге мың алғыс!

kerey.kz

Елдес Орда Сурет: Автордың жеке архивінен алынды. Қазақ қоғамында жаңа интеллектуалдық кезең туып келеді. Бірінші, қазіргі қазақ қоғамында сенім мәселесіне қатысты пікірталастардың күшеюі кездейсоқ құбылыс емес. Бұл дегеніңіз әлеуметтік желілердің, ашық ақпараттық кеңістіктің және жаһандық интеллектуалдық ағымдардың ықпалымен қалыптасқан жаңа қоғамдық ойлау формасының көрінісі. Атеистік көзқарастардың ашық айтылуы, тәңіршілдік идеялардың қайта жаңғыруы және дәстүрлі діни орта арасындағы пікір қақтығысы зиялы ортада алаңдаушылық тудырғанымен, шын мәнінде бұл құбылыс қоғамның рухани әлсіреуін емес, саналы ізденіске бет бұрғанын көрсетеді. Екінші, ұзақ уақыт бойы қазақ қоғамындағы діни дискурс негізінен МОНОЛОГТЫҚсипатта болды. Уағыз айтылды, ал тыңдаушы тарап оны талқылаусыз қабылдауға тиіс еді. Сұрақ қою күмәнмен, күмән әлсіз иманмен теңестірілді. Мұндай ортада сенім дәлелдеуді емес, қайталауды талап етті. Ғылыми
Олжас Сүлейменов. Мен білем!..

kerey.kz

Серік Ерғали Суреттер: madeniportal.kz және С.Ерғали мұрағаттарынан алынды. «Я знаю!..» кітабынан үзінді-аударма. ОСИРИС ЗАҢЫ I Біз адамзат тарихын өте нашар білеміз. XIX ғасырдың басында Наполеон әлемге Мысырды ашты, ал ғалымдар бұл елдің қирандыларын зерттеп, оның шамамен б.з.д. III мыңжылдыққа тиесілі екенін анықтады. Сол кезде адамзат тарихы тағы да қос мыңжылдыққа тереңдей түсті. Бірнеше мыңжылдық бұрын (мен білем) адамзат (немесе оның кейбір бөлігі) таңбалы жазуды қолданып, жазып жүрген. Бұл білімдерді қалпына келтіру арқылы біз XX ғасырдың басында жасанды түрде үзілген тіліміздің тарихына қатысты қолжетер шындықты қайта тануымызға тура келді. 1926 жылы Бакуде өткен алғашқы түркологиялық конгрестен кейін түркология ғылым ретінде қалыптаса алмады… …2018 жылы Назарбаев мені әңгімелесу үшін Ақордаға шақырды. Үлкен үстелдің басында
Тұрсын Жұманбай «Үйсінбай кітабы»

kerey.kz

Бұл Дағандел, Бақанас өлкесінен шыққан би Үйсінбай Жанұзақұлы хақында құрастырылып жазылған кітап. Тың толықтырылған еңбекте болыс Әлдеке Күсенұлы, Дағанделі болысының басшылары мен билерімен қатар Әбдірахман Әлімханұлы Жүнісов сынды айтулы тұлғалар жайлы әңгіме қозғалған. Олардың ел алдындағы еңбектері, билік, кесім – шешімдері, халық аузында қалған қанатты сөздері мен өмір жолдары, ата – тек шежіресі қамтылған. Сонымен қатар мұрағат деректеріндегі мәліметтер келтірілген. Кітапқа есімі енген ерлердің заманы, үзеңгілес серіктері туралы жазылған кей мақалалар, жыр –дастандар, үзінділер енген. Кітап қалың оқырман қауымға арналған. Тұрсын Жұманбай «Үйсінбай кітабы», - Жебе баспасы, Шымкент қаласы.134 бет толық нұсқасын төмендегі сілтеме арқылы оқи аласыз. Үйсінбай кітап kerey.kz
«Алғашқы кітап» деректі бейнефильмі

kerey.kz

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетіне қарасты Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының тапсырысымен «JBF company» компаниясы Семей қаласында, Шыңғыстау өңірінде, Алматы облысының Жамбыл ауданында «Алғашқы кітап» атты деректі бейнефильм түсіруде. Деректі фильм Абайдың 1909 жылы Санкт Петербургтегі Илья Бораганский баспасында басылған алғашқы шығармалар жинағының жарық көруіне арналады. Ұлы Абай мұрасының қағаз бетіне таңбалану тарихын баяндайды. Қазіргі адамдар бұрынғы уақыттың, Абай заманының нақты, деректі бейнесін, сол кездегі адамдардың әлпетін, киім үлгісін көз алдарына елестетуі қиын. Көпшіліктің ол уақыт туралы түсінігі театр мен кинофильмдердегі бутафорлық киімдер мен заттар арқылы қалыптасқан. Алайда Абай уақытындағы қазақ тіршілігі, қазақтардың бет-әлпеті, киім киісі, үй – жайы, бұйымдары таңбаланған мыңдаған фотосуреттер сақталған. Бұлар Ресей, Түркия, Ұлыбритания