ÖZBEKSTANNIÑ “AŞIQTIĞI”

Wlıbritaniyalıq Financial Times gazeti “Bir kezdegi repressiyalıq Özbekstan Karimovten keyingi aşıqtıq [däuirine] ayaq bastı” degen maqalasında Özbekstannıñ jaña prezidenti Şavkat Mirziyaevtiñ sayasatın maqtap, “Freedom House wyımı sayasi qwqıq, azamattıq erkindik jağınan Soltüstik Koreyağa teñestirgen el qısımdı bosañsıta bastağanın bildiretin belgiler bayqaladı” dep jazğan.

“13 jıl boyı prem'er-ministr qızmetin atqarğan Şavkat Mirziyaev te eski jüyeniñ bir böligi boldı, biraq [23 jıl boyı Özbekstannıñ qwpiya policiya bastığı bolğan Rustam] Inoyatovtı qızmetinen aluı eldi “aşıq etu” procesin bastauğa bağıttalğan eñ batıl qadam boldı” dep jazğan Financial Times. Maqala avtorınıñ jazuınşa, “mıñdağan adam äli türmede qalğanımen”, 18 joğarı lauazımdı sayasi twtqın türmeden bosağan; 16 mıñğa juıq adamdı “ekstremizmge beyimder” esebinen şığarğan; “azamattar tikeley şağımdana alatın virtualdı qabıldau bölmesi” iske qosıldı; bwğan qosa, özbek valyutasın ayırbastauğa salınğan şekteudi alıp tastağan.

Biraq “Mirziyaev mırzanıñ özgeristeri äzirşe sayasi emes, köbinese ekonomikalıq sipatta bolıp otır, sondıqtan onıñ sayasi salanı liberaldandıruğa qatıstı wstanımı äli de ayqın emes” dep jazğan Financial Times. Bwğan qosa, maqala avtorı eger Mirziyaev reformalardı tereñdetudi jalğastırsa, “bwl avtoritarlı basşılarınıñ köbi qartayğan aymaqqa olar o dünielik bolğannan keyin sayasi özgerister bastaluı mümkin ekenin körsete aladı”.

Financial Times pikirinşe, Mirziyaevti bwl reformalardı jürgizuge itermelep otırğan sebepterdiñ işinde “eldiñ öz işinde jäne şetelde radikaldanu qaterin azaytu üşin äl-auqattı arttıru” jäne “ekonomikası säl ilgeri, biraq prezident Nwrswltan Nazarbaev sovet zamanınan beri basqarıp otırğan Qazaqstanğa degen qızğanış” bar. “Düniejüzilik bank dereginşe, halqınıñ sanı 18 millionnan aspaytınına qaramastan, repressiyalıq avtoritarizmi bosañdau äri ekonomikası birşama liberaldı narıq sipatındağı Qazaqstan 25 jıldıñ işinde, yağni 2016 jılğa deyin 152 milliard dollar tikeley investiciya tartqan, al Özbekstan 9,6 milliard dollar ğana tartqan” delingen maqalada. Karimov qaytıs bolğan twsta Özbekstannıñ jalpı işki önimi halıqtıñ jan basına şaqqanda, altı mıñ dollardan säl ğana köp bolğan, al Qazaqstanda şamamen 25 mıñ dollardı qwrağan.

“Şeteldik diplomattar [Mirziyaev] Özbekstandı Batıs demokratiyasına wqsaytın äldebir jolmen damıtudı emes, säl liberaldau ekonomikası äli de qatañ sayasi baqılaumen wştasatınqazaqstandıq model'di imitaciyalau dep topşılaydı. […] Bıltır demokratiyadan alşaqtau tendenciyası anıq bayqalğan eldegi jäne älemdegi “tünek uaqıttı” eskersek, özbekterdiñ köbi üşin bwl tipti qoşemetteuge bolatın progreske aynalar edi” dep jazğan Financial Times.

DAULI ZAÑ JOBASI

Ağılşın tilinde şığatın EurasiaNet jañalıqtar saytı “Qazaqstan äsire radikaldı islamğa qarsı kampaniyanı iske qosıp jatır” degen maqalasında Qazaqstanda bıltırdan beri qaralıp jatqan din qızmeti turalı zañ jobasına qatıstı kommentariy jazğan.

“Jobanıñ eñ daulı twstarınıñ işinde adamdardıñ qoğamdıq orındarda bet-auzın twmşalağan kiim kiyuine tıyım salu. Bwl niqab pen äyelder köyleginiñ osı tärizdi türleri ekeni anıq . Ötken ayda parlamentte zañ jobasın tanıstırğannan keyin jurnalisterdiñ aldında söz söylegen din isteri ministri Nwrlan Ermekbaev zañ talaptarı qoldanılatın salanı tipti köbeytip körsetken” dep jazğan EurasiaNet.Bwdan bölek, sayt ministrdiñ destruktivti dini ağım belgileri qatarına “tözimsizdikti uağızdau, bet-auzın twmşalaytın kiim kiyu, özgeşe sipattağı saqal, balağı kesilgen şalbar jatadı. Biraq bwl belgiler jeke-jeke emes, olardıñ jiıntığı ğana jatadı” degen sözin keltirgen.

Bwğan qosa, zañ jobasında şetelde dini bilim alu erejelerin de küşeytu qarastırılğan, biraq qazir oqu izdep Tayau Şığısqa attanatın qazaqstandıq jastar köbeyip baradı. “Resmi twlğalar olardıñ köbi şetelde – otbasılarınan jıraqta, jat ortada jürip radikaldanu qwrbanına aynaladı” dep jazğan sayt.

Biraq “key sarapşılar joğarıdan tüsken qısım narazılıq köñil-küydi basudıñ ornına, kerisinşe, qozdırıp, keri äserge wlasuı mümkin degen jwrtıñ arasında köp tarağan pikirdi wstanadı” delingen maqalada.

OLIMPIADA ÖTKİZUGE INTALI QALALAR AZAYIP BARADI

Batıstıñ birneşe basılımı Koreyada ötip jatqan qısqı Olimpiadağa qatıstı kommentarilerinde Soçi olimpiadasınan keyingi janjaldan soñ sport oyındarın ötkizgisi keletin qalanı tabu qiındap baradı dep jazğan. Key şoluşılar tipti Olimpiada oyındarın twraqtı bir orında ötkizudi wsınadı.

Amerikalıq New York Times gazetinde “2026 jılğı qısqı Olimpiada ötkizu üşin qala tabılmay jatır” degen maqala şıqtı.

“Olimpiada ötkizuge ümitker qala ünemi oñay tabılatın. Biraq qazir olay emes – äsirese qısqı oyındar ötizetin qala tabu qiın. Birneşe jıl bwrın HOK 2022 jılğı qısqı Olimpiadanı ötkizuge kandidattar izdegende Europanıñ altı qalası nietinen aynıp, ötinişterin qaytarıp alğan. Qalalar qıruar qarjı jwmsaudan, sayasi tolqulardan nemese qoğamdıq qoldau bolmaytının körsetken referendum nätijelerinen qorıqqan. Bwl jağday HOK tañdauına eki nwsqa ğana qaldırğan – ekeui de qısqı sport jarıstarın ötkizu täjiribesi joq qalaların wsınğan avtoritarlı ükimetter – Qazaqstandağı Almatı jäne Qıtaydağı Pekin. Pekin säl basımdıqpen jeñgen, biraq bwl Şveycariyanıñ Lozanna qalasında ornalasqan HOK-tiñ ştab- päterin alañdauına wlasqan bolatın”.

Forbes saytı “Soçi sabaqtarı: Oñtüstik Koreya [Olimpiada] şığındarın mwnşalıqtı qalay azayta aldı” degen maqalasında Soçi olimpiadasın ötkizuge jwmsalğan şığındardı qazir Phençhanda ötip jatqan oyındarmen salıstırataldağan. “2014 jılı qwnı 50 milliard dollarğa tüsken Soçi qısqı Olimpiadası tarihtağı eñ qımbat olimpiadağa aynaldı. Bwl jolı Oñtüstik Koreya bağanı 12,9 milliardtan asırğan joq, biraq şığın bäribir ötinişinde körsetken byudjetten asıp twr. Biraq Oñtüstik Koreyadağı olimpiadanıñ tört jıl bwrın Reseyde ötkizilgen olimpiadadan mwnşalıqtı arzanğa tüsu sırı nede?”.

Maqala avtorınıñ sözinşe, mwnı sebebi “Olimpiadalardıñ bäriniñ şığını äuelgi josparlanğan byudjetten asıp ketkeninde” jäne “korrupciyada”.

Al wlıbritaniyalıq Telegraph gazeti Pekinnen keyin qısqı Olimpiada ötkize alatın qalalardıñ biri retinde Almatını atağan. Ötiniş beruge bolatın eñ soñğı kün – 2018 jılğı 31 naurız dep belgilengen.

Azat Europa / Azattıq radiosı