Шарқи Түркістан уақытша респубиликасының бірбөлім әскери адамдары

Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikasınıñ birbölim äskeri adamdarı

| Nov 15, 2018

Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikasınıñ birbölim äskeri adamdarı.

Nüsipqan Könbay, Zunun Taypov, Fotiy Ivaonviç Leskin, Sopaxun Suvrov, Margup Isqaqov, Bädelqan Sügirbaev, tağı kimderdi tanıdıñız? Eki äskeri adamnıñ qol işaratı ne mağına bildiredi?

Şarqi Türkistan uaqıtşa ükimetiniñ Qwlja qalasındağı kezekti qwrıltayı.

Qwrıltayğa Altay (tömengi Altay), Tarbağatay ualayatınıñ delegattarı da kelip qatısqan.

Tarixi surette A.Qasmi, Äkimbek Qoja, Dälelqan Sügirbaev, Basbay Bapin, Isqaqbek Mononov, Äbilqayır Töre, Şämsi Mämiwlı, Änuar Jakulin, tağı basqa kimderdi tanıdıñızdar?

General Dälelqan Sügirbaev turalı sirek qwjattardıñ (kuälik) biri.
Kuälikte “Şıñjañ” dep jazılğan (1948). Şarqi ükimeti men Nan Kin ükimeti kelissöz ötkizgen soñ Şarqi Türkistan atauı ornına Şıñjañ atauı qayta jañğırtıldı. Altay, Tarbağatay, İle ualayatında qwrılğan uaqıtşa Şarqi Türkistan ükimeti küşin joyıp ornına “Üş Aymaq Ükimeti” ornadı jäne Ürimjimen koalecsiyalıq kelsimge keldi. Sol uaqıtta şıqqan qwjat.

Şarqi Türkistan Jwmğwritı Birinçi Deulet Harbi Zayomı, 1945

Şarqi Türkistan Respubilikası Birinşi Memleket(tik) Äskeri Zayomı, 1945

Sonımen qatar Mwñğolşa jazuı da bar. Zayom qağazına İle ualayatındağı qazaq wlt-azattıq töñkerisin beyneleytin simvoldı körinisti basqan.

Ekinşi suret, Baj Markısı (salıq markası)

Jañ Jıjwñ-nıñ (张治中) Qwljağa kelui attı suret. 1946-jılı tamız ayında kelgen. Jañ-nıñ aldında äskeri sälem berip twrğan jauınger İle ualayatı qazaq töñkerisşileri ekeni ap-anıq (bas kiiminen tanisız).

Jañ seksenge kelip 69-jılı Pekinde qaytıs bolğan. Bwl twlğanıñ “şarqi türkistan mäselesine” qatıstı strategiyalıq taktikasın jaqsı zerttemey twrıp Şarqi Türkistan ükimetiniñ qıtaydağı aqiqatın aşam deu öte qiın. Jalpı, bilikti sayasatker, strateg bolğan. Mäskeudiñ Şıñjañdağı sayasi oyınına qarsı qıtay müddesi twrğısınan sauattı oyınşı boldı. Onıñ Pekinge (北京), Mäskeuge, Nan Kin (南京) men Çun Çin'ge (重庆) joldağan jedelxattarı, estelikteri jäne sayasi strategiyalıq taktikaları 40-jıldardağı Şıñjañ tarixı üşin tıñ közğaras ornatuğa türtki boları anıq.

46145209_1235681226595462_1844343662247411712_n

Şamamen 1950-jıldar, Ürimji ne Qoljada tüsirilgen.

Nüsipqan Könbay, Zunun Taypov, Fotiy Ivanoviç Leskin jäne Margup Isqaqov, tağı basqa kimderdi tanıdıñızdar?

Tarbağatay ualayatı Şäueşek qalasındağı Dubek Şalğınbaevti suğa twnşıqtırıp öltiru oqiğasınan soñ (ädebietterde bwnı aytpaydı) Tarbağatay ualayatı atınan Seyfutdin Äzezidiñ sayasattağı tası birden örge domaladı. Äsirese, A.Qasmi, D.Sügirbaev, Ä.Abbasovtardıñ “wşaq oqiğasınan” soñ ol Şıñjañ ölkelik ükimeti, Üş Aymaq ükimeti atınan Pekinmen tike söylesetin sanaulı adamnıñ biri boldı. A.Qasmi, D.Sügirbaev, Ä.Abbasov Pekinge bara almay qalğan soñ ornına osı bardı. Pekinde “şıñjañnıñ negizgi mäseleleri” osı kisiniñ auzınan tıñdaldı. A.Qasmi, D.Sügirbaev, Ä.Abbasovtardıñ “wşaq opatın” ölkelik ükimetten bwrın sovet agenti arqılı küni bwrtın bilip qoyğanına qarağanda oñay adam emes. Oqığan ölkesi Taşkendegi Ortalıq Aziya universiteti. Pekindegi Mao Zeyduñ-nıñ “Seyfutdin Äzez mırza twrğanda eşqaşan Şıñjañ mäselesinen alañdamaymın” deuiniñ sebebi bar. Bwl kisi, Şarqi Türkistannıñ işki azamattıq soğısın bastıqtırğan twlğanıñ biri (Manas, İle oqiğası, tb); Şarqi Türkistannıñ A.Qasmi, D.Sügirbaev, Ä.Abbasovtan keyingi kadr almasularında sovettik faktordı Pekinge barınşa juasıtıp berdi; Qazaqtardıñ jeke avtonomiya bolıp bölinip şığuına tosqauıl boldı; Qazaq avtonomiyasınıñ twtas tüstikte qwru josparın boldırmadı; Sovetşil qazaq wltşıldarın janıştadı (köbi, 55-62 jj sovet astı); tb

Arğı tegi Atwştıq bolğandıqtan qıtay strategteri bilik basına Atwştıq variyanttı qoyu arqılı Qaşqar, Hotan, Aqsu jäne Qwlja baqtalastığın bastıqtırdı. Şıñjañdağı Wyğır ziyalıların şarşalauda qıtaydıñ oñ jambasına keldi. Deytwrğanımen de Seyfutdin men Şıñjañdağı qazaq-wyğır ziyalıları birlese alğan twstarı da körinis berip jattı. Sol arqılı ortalıq biliktiñ Şıñjañğa jibergen qıtay kadrlarına bağınbaytın, sözin tıñdamaytın däuir kezeñi boldı. Biraq, wzaqqa barmadı…

Eldes Orda

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Si Czin'pinniñ qıtay äskeri basşılığın “tazalauı” neni bildiredi?

kerey.kz

Rid STENDIŞ Resey prezidenti Vladimir Putin (oñ jaqta) elge saparmen kelgen qıtay generalı Çjan YUsyamen qol alısıp twr. 2017 jıl. Ötken aptanıñ ayağında Qıtaydıñ Ortalıq äskeri komissiyası törağasınıñ orınbasarı qızmetinen äri Qıtay kommunistik partiyası sayasi byurosınıñ müşeliginen bosatıldı. Äskeri basşılıqtağı mwnday joğarı şendi twlğanıñ ornınan alınuı Pekinniñ Tayvan'ğa qatıstı josparına, AQŞ-pen bäsekesine jäne aymaqtağı twraqtı oyınşı retindegi röline qatıstı birqatar swraq tuğızıp otır. 24 qañtar küni Pekin qızmetten bosatılğan general Çjan YUsya (Qıtay basşısı Si Czin'pinniñ köp jıldan bergi senimdi serigi bolğan) tergeuge alındı dep habarladı. Tosın şeşimnen keyin Si Czin'pin äskeri basşılıq şıñında jalğız özi qaldı. Qıtaydı zertteuşi sarapşılar mwnıñ bilik sabaqtastığına eleuli saldarı boladı deydi. Al Pekinniñ seriktesteri
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

kerey.kz

Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge