«Advokattardıñ tabısı tömen»: Halıqaralıq deñgeydegi zañger Aydın Bikebaevpen swqbat
kerey.kz
Elimizdegi respublikalıq advokattar alqasına alğaş ret basşı saylanbaq. 26 –şı qaraşada elimizdiñ Bas advokattığın anıqtau üşin saylau ötedi. Advokattar alqasınıñ törağalığına kandidat retinde Aydın Bikebaev, Esbergen Alauhanov, Ayman Omarova, Meyram Şaymerdenov jäne Äsel Toqaeva sındı zañ salasında jürgen 5 adam tirkeldi. Elimizdiñ advokaturasın jaña beleske köteru üşin birinşi basşınıñ boyında tereñ bilim, biliktilik, täjiribe, principşildik, jañaşıldıq, sonımen qatar, zañ şığaruşı, atqaruşı, qwqıq salasındağı barlıq organdarğa öz közqarasın sauattı, äri mädenietti türde jetkize alatın, olarmen teñ därejede söz talastıra alatın, salağa şın janı aşitın, işki, sırtqı problemalardı aqılmen şeşe alatın parasat-payım, adami qasiet bolu kerek. Sonımen qatar, bwl jauaptı missiyanı atqaruda jalañ wrandatu men batıldıqtan göri, käsibilik, salqınqandılıq, ömirlik täjiribe de kerek. Bir eldiñ qwqıq salasında oyıp alar ornı bar qazaqstandıq advokaturanı qazirgi tañdağı tığırıqtan kim alıp şığadı, mwnday ülken jauapkerşilikti senip tapsıru üşin kandidattıñ boyında qanday qasietter bolu kerek? Saylauğa qatıstı jasalıp jatqan jwmıstardı halıqaralıq deñgeydegi zañger Aydın Bikebaev tarqatıp beredi.
Aydın Jolşıwlı siz bwğan deyin Joğarğı Sot Keñesiniñ sud'yalıqqa ümitkerlerdi irikteytin biliktilik komissiyasınıñ törağası, oblıstıq sottardıñ törağaları, Joğarğı Sottıñ sud'yaları sındı jauaptı qızmetterdi atqardıñız. «Sayat Jolşı jäne seriktester» – halıqaralıq jäne iri qazaqstandıq zañ firmaların qwraytın eldegi jalğız advokattıq keñseni basqardıñız. Zañ, qwqıq salasında köptegen eñbekter jazdıñız. Endi respublikalıq advokattar alqasınıñ törağası lauazımına ümitker retinde tirkeldiñiz. Bwnday şeşim qabıldaudağı maqsatıñız qanday?
Advokattıq qoğamdastıqtıñ şınayı täuelsizdigi Respublikalıq advokattar alqası quattı wyımğa aynalıp, memlekettiñ tek advokaturağa ğana emes, qwqıq qorğau organdarı men sottarğa da qatıstı qabıldağan barlıq şeşimderine äser ete alatın kezde ğana orın aladı dep sanaymın. Wyımsız advokatura toqırauğa wşıraydı.Tek osınday wyım ğana advokat pen prokurordıñ processualdıq qwqıqtarınıñ absolyutti teñdigin engizuge qol jetkize aladı jäne sot jüyesi men qwqıq qorğau organdarın qayta qwruğa oñ üles qosa aladı. Al naqtı advokattardıñ täuelsizdigi advokattıq qızmetti memlekettik licenziyalaudı joyğan kezde jäne biz özimizdiñ qatarımızdan öz jwmısına nemqwraydı qarayın äriptesterimizdi alıp tastau turalı mäseleni özimiz derbes şeşetin kezde ğana boladı. Memleket baqılaudıñ basqa tetikteri bolmağan kezde qızmet türlerine licenziya beredi. Bizdiñ jağdayda işki baqılau jüyesi bar. Bizde tärtiptik komissiyalar jetkilikti tiimdi jwmıs istey bastadı, ädep jönindegi komissiyalar bar. Licenziyalaudı da joyu kerek, öytkeni zañ konsul'tanttarınıñ qızmeti licenziyalanbaydı, biraq olar zañ boyınşa sotta ökil bola aladı. Naqtı advokattıñ täuelsizdigi advokattıq qızmetke kedergi keltirudiñ jäne advokattıq qızmet kepildikterin bwzudıñ ärbir faktisi üşin bizdiñ wyımdar kinälilerdiñ jazalanuına däyektilikpen qol jetkizgen kezde, olar advokattardıñ qwqıqtarın bwzğan adamdar üşin ädil jaza şığaruğa ıqpal ete alatın kezde boladı. Ärbir advokat öziniñ jalğız emes ekenin, biraq onıñ artında onıñ qwqığın bwzuşılarğa jol bermeytin wyım twrğandığın sezinui tiis.
Naqtı qanday isterdi atqaru kerek dep sanaysız? Siz aytqan kürdeli qwqıq salasındağı problemalardı saylanğan nemese tağayındalğan bir adam iske asıra almaydı ğoy.
Bükil qoğamdastıqtıñ qatısuımen qazaqstandıq advokaturanı damıtu bağdarlamasın
äzirleymiz. Onda biz qolda bar barlıq problemalardı şeşu üşin qol jetkizuge tiisti barlıq maqsattardı körsetkimiz keledi. YAğni, bizde qol jetkizuimiz tiis ayqın jazıp körsetilgen jäne naqtı maqsattar boladı. Biz ärbir maqsattı käsibi türde jäne jüyeli deñgeyde pısıqtaytın bolamız. Bizde Respublikalıq advokattar alqasınıñ töralqasında, aumaqtıq advokattar alqalarınıñ töralqalarında jäne özge de advokatura organdarında jwmıs isteytin belsendi advokattar bar. Bwl rette bizdiñ ortalıq wyımda ştattağı qızmetkerler sanı bes adam ğana. Bwl ärine az. Bizde qarjılandıru jetkiliksiz. Biraq biz mäseleni republikalıq advokattar konferenciyası bekitetin smeta men ştattıq keste şeñberinde şağın basqaru komandasın qalıptastıramız. Resurstardıñ şekteuliligin eskere otırıp, biz öz käsibimizdiñ patriotı bolıp tabılatın jäne öz uaqıtınıñ bir böligin ortaq problemalardı şeşuge jwmsauğa dayın qosımşa 100-ge juıq advokattı biriktirgimiz keledi. Biz olardı dauıs beru qwqığımen qoğamdıq keñesterge, komissiyalarğa, barlıq qwqıq qorğau organdarınıñ jwmıs toptarına, sonımen qatar barlıq komissiyalarğa, sot jüyesindegi sot alqalarına engizuge qol jetkizgimiz keledi. Qabıldanıp jatqan barlıq şeşimderge tek bizdiñ mamandığımız boyınşa ğana emes, sonday-aq bükil qwqıq qorğau jäne sot jüyesi boyınşa da oñ ıqpal etkimiz keledi. Advokaturanıñ dauısı estilip, nazarğa alınuı tiis.
Advokattardıñ sot jäne qwqıq qorğau jüyelerin käsibi emes kadrlardan tazartuğa kömektesetin mümkindigi nege az?
Mısalğa, elimizdiñ Joğarı sot keñesiniñ Biliktilik komissiyasınıñ törağasımın. Bwl sot jüyesi basşılarınıñ eñbegi. Bizdiñ komissiya sud'ya bolğısı keletin twlğalardan emtihan qabıldauğa jauaptı. Bwl komissiyanıñ qwramına tağı eki advokat kiredi.
Ekinşiden, memleket sot ökilderiniñ etikasın köterudi qalaydı. Bwğan sot ökilderiniñ etikanı bwzğanı üşin qatañ sankciyalar engizu turalı jaqında qızu talqılanğan zañ jobası dälel bolıp tabıladı. Biz mwnday qatañdatudı zañ arqılı engizuge bolmaydı dep sanaymız. Etika – bwl advokaturanıñ öziniñ işki mäselesi. Bizde käsibi etika kodeksi bar. Bwl rette biz özimiz osı Kodekstiñ saqtaluına müddelimiz. Bwl bizdiñ mamandığımızdıñ bedeline tikeley äser etedi. Advokat joğarı etikası bar adam boluı tiis. Üşinşiden, biz memleketke sot jäne qwqıq qorğau jüyelerin käsibi emes kadrlardan tazartuğa kömektesemiz. Eger sottar nemese bizdiñ processualdıq opponentterimiz advokattardıñ qwqıqtarına nwqsan keltiruge, olardıñ qadir-qasietin qorlauğa jäne olarmen ädepsiz äreket etuge mümkindik beretin bolsa, advokat etika normaların saqtay almaydı. Sud'yalardıñ, tergeuşiler men prokurorlardıñ da minez-qwlqına özgerister qajet. Biz özimiz jaqsı boluğa dayınbız, biraq biz siyaqtı memlekettik qızmetkerler men sud'yalardıñ özgeruine qol jetkizgimiz keledi. Biz bwğan kömektesemiz. Bizdiñ qızmetimiz sot töreligi men sotqa deyingi tergep-tekseru sapasın arttıruğa oñ ıqpal etetin boladı. Bwl memlekettiñ tikeley qızığuşılığı.
Törtinşiden, biz artıq eşteñe swramaymız. Bizdiñ barlıq tärtiptik komissiyalar men advokattıq qızmetpen aynalısuğa ümitker adamdardı attestattau jönindegi komissiyalardıñ qwramına zañ boyınşa ädilet organdarınıñ ökilderi, bwrınğı sud'yalar, qoğam qayratkerleri qatısadı. Mine, biz de osını qalaymız.
Advokattıq käsiptiñ bedelin arttıru üşin qanday şaralardı qabıldau kerek? Qazir qoğamda advokat köp, biraq bärin käsibi zañger nemese sot, tergeu qızmetiniñ dwrıs jüruine ıqpal ete alatın mamandar dep ayta almaymız ğoy. Sosın, advokattarğa bölinetin qarjı turalı ne aytar ediñiz?
Ol üşin aldımen advokat bolğısı keletinder üşin emtihandardı qiındatu kerek dep sanaymın. Bizge asqan bilimi bar zañgerler tüsui üşin. Mısalğa, tipti bedeldi universitetterdiñ tülekteri de birden AQŞ-tağı advokattar alqasınıñ müşesi bola almaydı. Emtihandar öte kürdeli. Biz de solay isteuimiz kerek. Bedeldilik sonımen qatar advokat käsibiniñ qanşalıqtı jaqsı tölenetindigimen de anıqtaladı. Intellekt tiisti därejede bağalanuı tiis mädenietti qalıptastıruımız qajet. Sonday-aq, bwl jerde memleket kepildik bergen zañ kömegi ayasındağı tölemdi de atap ötken jön. Bügingi tañda bwl bağdarlama boyınşa jwmıs isteytin 3000-ğa juıq advokatqa 2 mlrd. teñgege juıq qarjı bölinedi. Bwl az. Bwl jerde qalamaqılar minut sayın esepteletini turalı da mäsele bar. Advokat kömek körsetu üşin auıldıq jerge baratın jağdaylar boladı, biraq oğan tek 10-15 minut üşin ğana aqı tölenedi. Jol jüru men kütu uaqıtı esepke alınbaydı. Bwl täjiribe özgertilui tiis. Sonımen qatar, biz sottar advokattarğa ökildik şığındardıñ mölşerin tömendetetin qalıptasqan sot täjiribesimen kelispeymiz. Klient bes jarım mıñnan astam advokattıñ işinen advokat tañdaydı. Advokatpen kelisim-şarttı da ol öz erkimen jäne mäjbürleusiz jasaydı. Sottar jasalğan şarttıñ talaptarın qayta qarauğa tiis emes. Bwl azamattıq qwqıqtıñ negizgi qağidattarınıñ biri.
Sonımen qatar olardıñ bedeli advokat käsibiniñ qanşalıqtı qorğalğanına da baylanıstı. Eger advokat qwqıq qorğau organdarına kire beriste tekserilse, öz wstanımın soñına deyin bildiruge mümkindik bermese, negizsiz jeke şeşimder şığarsa, advokatta qanday bedel boluı mümkin? Biz Respublikalıq alqanıñ advokattarğa qarsı bağıttalğan barlıq is-äreketterdi esepke aluın qalaymız. Mısalğa, advokattardıñ qwqıqtarın jüyeli türde bwzğan sud'ya jazalanatınday jäne mansap satısımen köterile almaytınday etip jasağımız keledi. YAğni, är advokattıñ artında ıqpaldı wyım twrğanın barlığı bilui tiis. Bwrınğı qwqıq qorğau organdarınıñ köptegen qızmetkerleri uaqıt öte kele advokat bolıp jwmıs istegisi keletinin körip jürmiz. Nağız käsipqoy mamandardı quana qarsı alamız. Olar tek advokaturanı jaqsartadı. Biraq bizdiñ qwqıqtarımızğa nwqsan keltirgender bwl saalğa kelmeui tiis. Bizdiñ mamandıqtıñ bedeli mamandıqqa kiruden bastaladı. Etikağa qoyılatın talaptar advokat bolğısı keletinderge de qatıstı boluı tiis.
Advokattardıñ tabısın tömen dep aytuğa bola ma?
Problemalardıñ bir böligin biz öz qauımdastığımızben şeşemiz. Keybir problemalardı biz memlekettik organdarmen kelissözder esebinen şeşuge tiispiz. Prezidentimiz mıqtı jäne täuelsiz Advokatura turalı bağdarlamalıq qondırğısı kömektesedi dep ümittenemin. Problemalardıñ negizgi böligin zañnamanı özgertu arqılı şeşu qajet. Parlament deputattarınıñ bastaması arqılı tiisti zañ jobasına bastamaşılıq etu üşin olarmen özara is-qimıl jasağımız keledi. Özimiz qabıldağan Bağdarlamada alğa qoyğan barlıq maqsattarğa qol jetkizgimiz keledi.Sonıñ işinde özimizdiñ äleumettik jäne salıqtıq mäselelerimizdi de şeşkimiz keledi. Bügingi tañda köptegen advokattar az tabıs tabadı jäne is jüzinde aynalımnan (tüsimnen) salıq töleydi, öytkeni tabıstarğa qaramastan 10% mölşerinde JTS töleuge mindetti. JTS esepteu kezinde şığıstardı şegeruge qwqığı joq. Bwl ädiletsiz. Mwnday tipti iri biznes sub'ektilerinde de joq. Barlığı salıqtı tüsken aqşadan emes, taza kiristen töleydi. Advokattar, jeke käsipkerler siyaqtı 3% mölşerinde JTS töley otırıp, salıq saludıñ oñaylatılğan jüyesi boyınşa jwmıs isteu qwqığına ie boluı tiis, al jalpığa birdey belgilengen salıq rejimi şeñberinde üy-jaylardı jaldauğa, kommunaldıq qızmetterge, kölikke, kömekşilerdiñ jalaqısına, marketingke, müşelik jarnalarğa jäne advokattıq qızmetti jüzege asıruğa baylanıstı barlıq basqa da şığıstarğa salıq salınatın kiristen şegeruge qwqılı boluı tiis. Aadvokattıq keñselerdi zañnamalıq retteudi odan äri jetildiru kerek. Sonday-aq, jeke advokattardı retteudi jaqsartu qajet. Keñseniñ mindetti boluı turalı talaptı zañnan alıp tastau kerek. Büginde barlıq sot procesteri onlayn ötude. Köptegen adamdarğa üyden jwmıs isteu ıñğaylı jäne keñse wstaudıñ qajeti joq. Bizdiñ elde köptegen tanımal jwldız-advokattar bar. Olardıñ keybireuleri keybir zañ keñselerine qarağanda sätti jwmıs isteydi. Solarğa qoldau körsetu kerek. Advokaturada halıqqa qwqıqtıq kömek körsetu, memleketpen kepildendirilgen zañ kömegin körsetu jönindegi jwmıstı qamtamasız etetin «zañ konsul'taciyaları» dep atalatın bizdiñ wyımdar da mañızdı röl atqaradı. Jas advokattarğa, sonday-aq qılmıstıq ister boyınşa jwmıs istegisi keletin advokattarğa jwmıstı zañgerlik konsul'taciyadan bastauğa keñes beremin. Bwl ülken mektep.
20 jıldıq täjiribeñizdegi atqarğan şarualarıñızğa toqtalıñızşı?
2002 jılı men Almatı qalalıq advokattar alqasınıñ müşesi jäne «Sayat Jolşı jäne Seriktester» advokattıq keñsesiniñ basqaruşı seriktesi boldım. Sodan beri 2,5 jılğı üzilisti esepke almağanda, advokat bolıp jwmıs istep kelemin. Almatı qalalıq advokattar alqası töralqasınıñ qwramında är jıldarı jwmıs istedim. «Almatı advokattarı» jurnalın şığaruğa bastamaşı boldım. Onıñ redaktorı jäne demeuşisi boldım. Bizdiñ advokattıq keñsemiz senimdi jäne käsibi seriktes retinde The Legal 500, Chambers Global, Asia Law, IFLR advokattıq kontoralarınıñ barlıq bedeldi halıqaralıq reytingterine kiredi. Bizdiñ advokattıq keñsemiz köptegen praktikalar boyınşa qazaqstandıq iri zañ firmalarımen ğana emes, halıqaralıq advokattıq firmalarmen de tabıstı bäsekelesetin keñse dep ayta alamın. Biz, sayıp kelgende, Netflikstegi serialdarda körsetilgen advokattıq keñse qwrdıq. Bizdiñ ärbir seriktesimiz zañnamanıñ bir salasına tereñ mamandanğan, biraq sonımen birge, barlığı siyaqtı, bazalıq salalardı biledi. Biz öz mamandanuımızda ärqaysısı eldegi birinşi nömirge ie boluğa tırısamız. Mısalı, meniñ mamandanuım – bäsekelestik (monopoliyağa qarsı) qwqıq. Qwqıqtıñ osı kişi salasınıñ problemaları boyınşa men ğılımi monografiya men birneşe zertteu kitaptarın jazdım, onıñ işinde akademik M.K. Süleymenovtiñ redakciyasımen QR AK-ne Tüsiniktemeniñ birlesken avtorı boldım. Men jazğan kitaptardıñ birin halıqaralıq «Wolters Cluer» baspası şığardı.Köptegen jıldar boyı men halıqaralıq «Who’s who legal» baspasınan Qazaqstan Respublikasınıñ bäsekelestik (monopoliyağa qarsı) qwqıq salasındağı sarapşı retinde wsınılğan jalğız maman boldım. Bwl mamandanuda biz äriptesterimizben birge osı salada kömekke mwqtaj barlıq şeteldik nemese iri qazaqstandıq kompaniyalar bizdi tañdau üşin tizimge enuge qol jetkizdik. Öz mamandanuım boyınşa jwmıstan basqa, men jalpı isterdi basqaruğa köp uaqıt bölemin. Men advokat-menedjermin. Men klienttermen kezdesemin, kelissözder jürgizemin, qwjattar qwrastıramın, analitikalıq qorıtındılar jazamın. Meniñşe, biz advokattıq keñseniñ qanday bolu kerektigin körsettik, köptegen äriptesterimizdi ne istegenimizdi qaytalauğa şabıt berdik. Eldegi tabıstı advokattıq keñselerdiñ sanı arta tüsetinine senimdimin. Biraq sonımen birge, ärine, jeke jwmıs isteytin tanımal jwldız-advokattar bar jäne sözsiz boladı da. Sonımen qatar, olardıñ keybireuleri köptegen zañ keñselerine qarağanda sätti jwmıs isteytin boladı. Qauımdastıq olarğa qoldau körsetui tiis. Advokaturada halıqqa qwqıqtıq kömek körsetu, memleketpen kepildendirilgen zañ kömegin körsetu jönindegi jwmıstı qamtamasız etetin «zañ konsul'taciyaları» dep atalatın bizdiñ wyımdar da mañızdı röl atqaradı. Jas advokattarğa, sonday-aq qılmıstıq ister boyınşa jwmıs istegisi keletin advokattarğa jwmıstı zañgerlik konsul'taciyadan bastauğa keñes beremin. Bwl ülken mektep.
Pikir qaldıru