Ukrainanıñ Wlttıq qauipsizdik jäne qorğanıs keñesi Resey Qırımdı basıp alardan birer kün bwrın, yağni 2014 jılğı 28 aqpanda ötken otırısınıñ stenogrammasın jariyaladı. Osığan deyin memlekettik qwpiya bolıp kelgen 37 bettik qwjatta bilikke kelgenine bir apta da bolmağan uaqıtşa ükimettiñ dayındığı naşar armiyanıñ Resey şabuılına tötep bere almasın bilip qattı sasqalaqtağanı anıq bayqaladı.

Ukraina parlamentiniñ Wlttıq qauipsizdik jäne qorğanıs komiteti Qırımdı anneksiyalau bastalğan twsta eldiñ qanday jağdayda bolğanın jäne ükimettiñ qanday qarsı şaralar qoldanbaqqa ärekettengenin aşıq körsetu üşin stenogrammanı jarıqqa şığarğandarın habarladı.

“Keyinnen bwğan qatıstı ösek-ayañ men arandatu köbeydi. Mümkin endi eki jıldan soñ şığıstağı soğıstıñ qalay bastalğanın da aytıp berermiz”, – deydi komitet törağası Sergey Paşinskiy.

RUHI ÄLSİREGEN JAUINGERLER 

Qırımdağı ukrain soldattarınıñ jauıngerlik ruhı tömendegen äri olardıñ köbi Viktor YAnukoviç elden qaşıp ketkennen soñ bilikke kelgen uaqıtşa ükimetti moyındamağan. Jinalıs kezinde osını aytqan Ukraina Qauipsizdik qızmetiniñ basşısı Valentin Nalivayçenko «äsker Kievten beriletin bwyrıqtı orındauğa dayın emes» deydi.

Ukraina Qauipsizdik qızmetiniñ basşısı Valentin Nalivayçenko.

Sonımen birge ol sarbazdardıñ arasında Ukrainağa bergen anttarın bwzğandardıñ bar ekenin jetkizgen. Bwl faktini moyındağan işki ister ministri Arsen Avakov Ukrainanıñ 67 policeyiniñ Reseyge “satılğanın” habarlaydı.

Keñes müşeleri Qırım tübeginde 15 mıñğa juıq ukrain sarbazınıñ jürgenine qaramastan, jalpı qarulı küştiñ tım älsiz ekenin aytadı. «Äskerilerdiñ köbi – kelisim-şart boyınşa qızmetke alınğan jergilikti twrğındar. Olar üşin äskeri qızmet – tek tabıs közi. Köp degende 1500-2000 jauınger ğana qaru qoldanu bwyrıqtarın orındauğa dayın», – deydi qorğanıs ministriniñ mindetin atqaruşı Igor' Tenyuh.

Ukraina jauıngerleriniñ arasında tek  5 mıñ sarbaz ğana äskeri wrıstarğa qatısuğa äzir bolıp şıqtı. «Olardı Qırımğa jibersek boladı, biraq bwl Qırım mäselesin şeşe almaydı. Tek olardı ölimge aydap salamız», – deydi I.Tenyuh.

RESEYDİÑ 58 MIÑ SOLDATI  

Keñes müşeleri Ukraina aumağında jürgen nemese şekaranıñ ar jağında twrğan Resey äskeriniñ sanına qatıstı türli mälimetterdi ortağa saladı.

«Kiev, Doneck jäne Har'kov bağıtına qaray 38 mıñday adam dayındalıp qoyğan. Eger olar tañerteñ Çernigov oblısına keletin bolsa, onda keşke Kievke jetedi», – deydi qorğanıs ministriniñ mindetin atqaruşı I.Tenyuh.

Igor' Tenyuh.

Keñes barısında Reseydiñ Qırımğa şabuıldauşı otryadtarı men Bas barlau basqarmasınıñ arnayı küşterin jiberip jatqanı aytıladı.  I.Tenyuhtıñ aytuınşa, keñes otırısı ötip jatqan twsta Qırım tübeginde 20 mıñğa juıq Resey äskeri bolğan. (Resey ol kezde Qırımdağı «kişkene jasıl adamdar» delinip ketken qarulı adamdardıñ özderine qatısı joqtığın, olardıñ jergilikti eriktiler ekenin aytıp ant-su işken.  Alayda keyinnen prezident Vladimir Putin olardıñ Resey jauıngerleri bolğanın moyındadı).

Otırıs barısında I.Tenyuh Ukraina äskeri-teñiz flotı men Resey Qara teñiz flotı komandirleriniñ arasında bolğan swhbat turalı da aytqan. Äñgime barısında Resey Qara teñiz flotınıñ basşısı «biz aqırına deyin soğısamız» dep qorqıtqan.

«Barlıq küşter soğısqa saqaday say dayın. Eger sender qarsılaspasañdar, eşqanday qan tögilmey, bäri beybit türde şeşiledi», – depti Resey flotınıñ komandiri.

RESEYDİ QOLDAĞAN QIRIM

Ukraina Wlttıq qauipsizdik qızmetiniñ törağası V.Nalivayçenkonıñ aytuınşa, Qırım twrğındarı Reseydiñ äreketterine jappay qoldau körsetken. «Resey men Qırımnıñ aqparat qwraldarınıñ kömegimen jalğan aqparat taratu, jala jabu, qoğamdıq pikirdi bwrmalau nauqanı jappay jürip jatır», – deydi ol.

Sol kezdegi Ukraina prezidenti mindetin atqaruşı äri parlament spikeri Aleksandr Turçinov Qırım halqına qayırılıp, Ukraina ükimetiniñ olarğa jau emestigin tüsindirudiñ mañızdılığın aytadı. «Biz qırımdıqtardıñ özderi Ukrainağa qarsı köterildi degen jalğan sözdi teristeuimiz kerek. Köterilgen qırımdıqtar emes. Bwl – egemen memleketke jasalğan nağız äskeri operaciya», – deydi A.Turçinov.

QIRIMNIÑ JAÑA STATUSINA WSINISTAR

Sol kezdegi prem'er-ministr Arseniy YAcenyuk Qırım avtonomiyalıq respublikasınıñ märtebesin özgertip, oğan köbirek erkindik beru arqılı sayasi dağdarıstan şığuğa boladı degen oy aytadı. Jaña qabıldanatın zañda Qırım öziniñ işki mäselelerin, qarjılıq jüyesin özi retteydi deydi Ukraina ükimet basşısı.

«Mwnı şarttı türdegi täuelsizdik deuge boladı. Mäselen, olarğa qosımşa qwn salığın, akcizdik alımdardıñ bir böligin qaldıruğa boladı. Sonımen birge tildik, wlttıq, mädeni jäne etnostıq mäselelerdiñ bärin özderi şeşsin», – deydi A.YAcenyuk.

Dese de ol bwl jospardıñ iske aspaytının özi de moyındaydı. Prem'erdiñ aytuınşa, Resey bwl scenariydiñ jüzege asuına jol bermeydi, sebebi olar «konfliktiniñ beybit şeşilgenin qalamaydı».

ÄSKERI JAĞDAY

Prezident mindetin atqaruşı A.Turçinov Ukrainada äskeri jağday jariyalau turalı bastama köteredi. Basqalardıñ «bwl el işinde tipti dürbeleñ tuğızadı» degen sözine Turçinov: «Kreşatikte [Kievtiñ bastı köşesi] Resey tankileri jürse, dürbeleñniñ kökesi sonda boladı», – dep qarsı uäj aytadı. Onıñ pikirine qwlaq asqan eşkim bolmaydı.

Aleksandr Turçinov.

«Biz äskeri jağday jariyalasaq ne bolatının bilesiñ be? Olardıñ [Reseydiñ] köksegeni – osı. Soldattarmen qosa ol jerge şeşender baradı, bälkim qazir-aq sonda jürgen şığar. Onda etnostıq konflikt bastaladı», – deydi A.YAcenyuk. Turçinov sonda da äskeri jağday jariyalau mäselesin dauısqa saladı.

«Kim qoldaydı? Jaqsı, tek Turçinov qana qoldadı.  Şeşim qabıldanğan joq», – deydi ol.

RESEYDEN SOĞILĞAN QOÑIRAU

Jiın ortasında Reseyden telefon şalınıp, Ukraina Qauipsizdik keñesiniñ otırısı ayaqsız toqtap qaladı. Resey memlekettik dumasınıñ törağası Sergey Narışkin tez arada Aleksandr Turçinovpen baylanıstırudı talap etip, qoñırau soqqan.

«Ne desem eken? Narışkin Putinniñ qoqan-loqqısın jetkizdi. Aytuınşa, olar Ukrainanıñ orıstar men orıstildilerdi qudalauına baylanıstı qatañ şeşim qabıldauı mümkin ekendikterin de joqqa şığarmaydı. Bälkim, olar äskerdi tek Qırımğa ğana jibermeymiz degendi meñzep twrğan bolar», – deydi Turçinov.

Anna Şamanskayanıñ materialı ağılşın tilinen audarıldı. 

Azattıq radiosıjäneMwhtar EKEY

Azat Europa / Azattıq radiosı