|  |  | 

Көз қарас Суреттер сөйлейді

Қытайдың бас ауыруына айналған ұлт мәселелері

22687822_953345788162342_5839095284926446021_nСіз қытайдың ұлт мәселесіне қатысты қандайда бір кітаптар мен мақалаларды оқып көрдіңіз бе? Онда қытай ғалымдары қытайдың бас ауыруына айналған ұлт мәселелеріне жан-жақты талдау жасайды. Сол талдауларында қытайдың шекара аумағында қоныстанған ұлттар мәселесін, орталық азиядағы ұлттардың қайта ояну кезеңін және оның қытайға жасаған ықпалын жеке-жеке зерттеп сарапқа салып отырады. Сол барыста көмескі түрде болса да “Қазақ қаупі” мәселесін тілге тиек етеді.

Осында қытайдағы “ұлт мәселесі” туралы қытай саясаттанушы мамандарының бірқанша кітаптарын салып қойдым. Қазақстандағы ұлт саясатының Шыңжаң өлкесіндегі шекара аттаған ұлттарға (мәселен, Қазақтарға) ыпқал жасайма деген сыңайда жазылған мақаланы да әкелдім (суретте бұлар көрсетілген). Ары қарай зерделеп көріңіздер, қытайда бұндай түйткіл (Қазақ Қаупі) болмаса қытай мамандары бұны тектен текке ауызға алмайды ғой.Eldeç Orda суреті.

Әрине, қытай экономикасы мығым, саяси ықпалы жоғары, күш-құдіреті әлемдегі ең алпауытты елдердің қатарына еніп отыр. Дейтұрғанымен бұл қытай ешнәрсені қауіптенбейді, қытай ешнәрседен алаңдамайды дегендік емес! Қытай үшін қытайдың “тәтті ұйқысын” қашыратын талай ұлттық мәселелер мен түйткілдер толып жатыр… соның бірі қытайдағы ұлт мәселесі және ұлт мәселесін шешуде сақталған мәселелер.

Қытай ұлт мәселесін бірқанша категорияларға бөліп қарастырады: қытай мәселесі; қытай еместер мәселесі; қытай еместердің ұлт мәселесі; шекара аумағындағы ұлттар мәселесі; шекара аттаған ұлттардың ұлттық мәселесі; т.б

Қытайдағы ұлттанушылар мен саясаттанушылардың кітап, мақалаларын оқысаңыз қытай қоғамын мүлде басқа қырынан танитын боласыз. Қытайлар әрбір мәселенің барлығын жіпшелеп, жіңішкелеп маржанға тізгендей ғып құныттап жазып шығады.

Қытай Қазақстанға экономика (және басқа) жағынан көп ықпал жасап тұрғанымен, Қазақтардың да қытайға ықпалы зор.Eldeç Orda суреті.

Қазақтар- қытайда қытай мемлекетін құрушы ең байырғы xалық саналады. Қазақтар былайша айтқанда қытайдың ең көне тұрғындарының бірі есептеледі. Біле білсеңіз, қытайда ұлт деп тану бір басқа, байырғы ұлт деп тану екінші бір басқа әңгіме. Екеуінің арасындағы айырмашылық жер мен көктей. Мысалы, орыс xалқы қытайда тіркелген 56 ұлттың құрамына кіреді, ал байырғы немесе осы мемлекетті құраушы, қалыптастырушы байырғы ұлт санатына жатпайды. Бұнымен қатар Моңғолия мемлекетінде де Қазақтар заңды, байырғы ұлт ретінде мойындалып атазаңдарына ойып жазған. Сосын, Моңғолияда Қазақтың ұлттық аймағы бар. Ал енді қараңыз, қытай Қазақстанда тіркелген заңды, мемлекет құрушы ең байырғы xалық санатына жата ма? әрине жатпайды.

Қазақтар- қытайда шекара аттап қоныс тепкен (跨界民族) байырғы xалық санатына жатады. Қытайда ондай шекара аттап қоныстанған ұлттар санатына Мұңғолдар, Кәрістер (Korea) мен Қырғыздар, т.б кіреді. Бұған xалқының 95% Қазақтардан тұратың Баян Өлгий аймағын қосыңыз. Моңғолиядағы Қазақ аймағы, Қытай Шыңжаңдағы Қазақтар тәуелсіз Қазақ елімен тұспа-тұс, географиялық тұтастығы бір белдеуде шоғырлы тұрғандықтан қытай ұлтшылдары осы біртұтас ұлттық белдеуден қатты алаңдайды. Қытай назарына іліккен Ұйғыр, Тибеттерде бұндай факты жоқ. Қазақстандағы ұлттық жаңғыру, ұлттың жаңа сапаға өрлеуіне қатысты қадамдар Шыңжаңдағы Қазақтарғы және өзгелерге ықпал етпей қоюы мүлде мүмкін емес нәрсе. Оның бір жағында бұл өңір яғни Қазақтар мекендеген өңірлер бұған дейін ұлт-азаттық күрестер толастамаған жер саналады. 80-жылдардан кейін қызыл қытай үкіметіне қарата оқ атқан гомендаң қытайдың бірсыпыра әскери тұлғалары ақталса да қазақтың кейбір әскери, мәдени, саяси тұлғалары әлі ақталған жоқ. Қытай ондай тұлғалардың көп дәріптелуін қаламайды.Eldeç Orda суреті.

Қазақтар қытайда ең байырғы заңды тұлға болғаны үшін жеке автономия алуына мүмкіндік туды. Оны құрудың өзі айырым бір тақырып. Бүгінгі күндері автономия ауыз толтырып айтарлықтай болмаса да қытай құжатына автономияның заңды шекарасы белгіленді. Қазақстанда қытай түгіл ешбір өзге ұлтқа автонрмия жоқ.

Қытайда Қазақ тілінің жылдан жылға тараюына қарамастан Қазақ Тілі заңды құжатта белгіленген аумақтық маңызды тіл. Қытайдың белгілі аумағында Қазақ Тілі- баспасөз, білім алу, заң-закон мен ақпарат тілі. Ал, Қазақстанда қытай тілі- ешқашан мемлекет құжатына енбеген тіл. (белгілі салада сұраныс өсіп келеді).

Айта берсеңіз салыстырулар көп.Eldeç Orda суреті.

Қытай ұлт мәселесін шешуде орталық азия мен Шыңжаңға баса назар аударуының себебі анық. Шыңжаң өлкесі европаға Қазақстан арқылы шығады (Пакістан Қарачи оқиғасын кейін айтайық). Қазақстандағы әрқандай ұлттық ізденіс Қытайға тіке әсер береді. Ол әсерді күні бұртын сезіп сараптап отыру қытайдың күнделікті өмірінде маңызды дағдыға айналып кеткенін білуіміз керек.

Eldeç Orda
Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.

Related Articles

  • Гипер жобалардың жолы бола ма?

    Кеңес одағы жылдарында мемлекеттің экономикасы гигантоманияға құштар болды. Бір орталықтан басқарылған жоспарлы экономикада олар азды-көпті тиімділік көрсетті, бірақ нарықтық экономикаға көшкенде солардың бәрі адыра қалды. Өйткені, нарық гигантоманияны сүймейді, ол нақтылыққа икемділікті ұнатады. Сол сияқты Қазақстан да осы уақытқа дейін қазақтың «көрпеңе қарай көсіл» деген нақылын ұмытып, гипер жобаларға, мега жобаларға құмарлық танытып келеді. Мәселен, «Қазақстан-Түркіменстан-Иран» халықаралық теміржол маршруты жобасына бастамашы болып, ақыры оны 2014 жылы іске қосты. Әріптестеріміз болып отырған екі елдің тауарлары да нарықты жарып, ағылып жататындар емес. Оған Қазақстан арқылы Ресей қосылғанда да тауарлары біртекті, бәрінің де қаузайтыны негізінен табиғи ресурстар. Осы жолмен Қазақстан тауарлары Парсы шығанағына тікелей шығатын болады деп жалаулатқан едік. Сол дәмеміз ақталды ма?

  • МӘУЛЕН ӘШІМБАЕВ: ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТ ҚҰРАУШЫ ҰЛТ ЕКЕНІН АШЫҚ АЙТУЫМЫЗ КЕРЕК

    Қарағанды – талай талант пен дарындардың кіндігін кесіп, томағасын сыпырған, қазақ үшін құт дарып, бақ қонған қастерлі мекен. Соңғы аптада осы бір өлкеге елдің назары ерекше ауды. Мәселенің мәнісі де баршаға мәлім. Бүгін Ішкі істер министрінің бірінші орынбасары Жанат Сүлейменов арнайы баспасөз мәслихатын өткізіп, мәселенің мән-жайын түсіндіріп берді. Аталған іс бойынша нақты шаралар қолға алынып, тергеу амалдарының жүйелі түрде жүргізіліп жатқандығын да айтты. Қазірдің өзінде осы іске қатысы бар деген күдікпен 8 адамның ұсталғаны, тағы біреуіне іздеу жарияланғаны белгілі болып отыр. Бұл кешенді жұмыстар нақты нәтижесін беріп, жауапты адамдар заңға сәйкес жазаларын алады. Осы ретте, орын алған жайтқа қатысты аз-кем өз ойымызды білдіріп, үн қосқанды жөн көріп отырмын. Бұған дейін

  • Қазіргі уақыттағы қазақ телевизиясының жұмысына қатысты ұсыныстар

    I. Қазіргі телевизия сипаты мен беталысы. Жер жүзіндегі медиа-кеңістік, соның ішінде телевизия жаңа ғасыр басталғалы бері, әсіресе соңғы он жыл беделінде күрт өзгерді. Әлбетте, технологияның кешеуілдеп жетуі және басқа да объективті, субъективті себептерге байланысты Қазақстанда бұл өзгеріс кейінгі бес-алты жылда ғана байқалды. Ең әуелі, спутниктік және кабельдік жүйенің жедел дамуы көрерменнің таңдау мүмкіндігін мейілінше кеңейтіп, көбейтіп жіберді. Қазір Қазақстанның (дамыған Батыс елдерін айтпай-ақ та қоялық) көптеген елді мекендерінде (ірі, орташа, шағын қала, кенттерде, қалаға жақын ауылдарда) кем дегенде отыз шақты телеарна көруге болады. Екіншіден тез тарап жатқан интернет пен арзан («қол жетімді» деп жүрміз) смартфондар ақпарат алудың жаңа «тұма-бастауларын»: әлеуметтік желілер, әр қилы сайттар, youtube, on-lineфильмдер (бұл фильмдердің барлығы дерлік

  • Қазақ елдігін сақтау үшін көніп отыр…

    Қарағанды оқиғасының түп-төркіні де әлеуметтік теңсіздікке тірелгендей: этникалық топ – бай, жер иесі – кедей, олар моралдық тұрғда басым, бұлар қорланып жүр. Марқұм 23 жасар баланың қазасы осы қыжыл шоғына май құйғандай әсер етті. Рақымжанның жоғын жоқтағандарды, қазақ бірігуі керек дегендерді ұлтшылға, фашистке теңеу өз арамызда үдеп тұр, тіпті, Қазақстаннан түңілдім, қазақтар қорқынышты боп барады, деген қазақтарды байқадым. Ойдан оза шабуға асықпасақ. Рас, қазақ өз жерінде, елінде күшті болуы керек, ол – білек пен жұдырықтың күші емес, заң күші болуы тиіс. Араб әмірліктерінде жергілікті халық – арабтар 20 пайызға жетпейді, қалғаны – түрлі этникалық топтар. Соның бәрі жаңағы 20 пайызға қызмет етеді, әлеуметтік артықшылықтың бәрі арабқа: жаңа туған араб баласының

  • ХАН КЕНЕНІҢ ҚАРУЫ

    Beken Kayratuly Facebook парақшасынан алынды ЕлордағыҚазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери-тарихи музейінің ауыспалы экспозициялық жәдігерлер көрмесі орналасқан төменгі залында, қазақ халқы үшін құнды заттың бірі – Кенесары Қасымұлының мылтығы тұр. ХІХ ғасырдың ортасында Ұлы далада өрістеген ұлт-азаттық қозғалыстың көсемі, атақты Абылай ханның немересі Кенекең осы мылтықпен жау түсірген. Айталық, 1838 жылы Кенесары Ақмола бекінісін басып алып, орыс әскерін қуып шыққанын тарихтан жақсы білеміз. Осы оқиға туралы ел-жұрттың аузынан естіп, хатқа түсірген Мәшһүр-Жүсіп Көпеев өзінің «Қазақ шежіресі» атты жазбасында: «Қараөткелде аға сұлтан Қоңырқұлжа дуан басы болған. Кенесарыға қарсы тұрып соғыс салған. Қараөткелді (Ақмола бекінісін айтады) қамағанда Кенесары күлдірмамай деген мылтығымен Тайтөбенің басында тұрып, орыстың қарауылшы балсәйкесін (полицейін) атып мұрттай ұшырған» дейді (А.Смайыл

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: