|  |  | 

Көз қарас Суреттер сөйлейді

Қытайдың бас ауыруына айналған ұлт мәселелері

22687822_953345788162342_5839095284926446021_nСіз қытайдың ұлт мәселесіне қатысты қандайда бір кітаптар мен мақалаларды оқып көрдіңіз бе? Онда қытай ғалымдары қытайдың бас ауыруына айналған ұлт мәселелеріне жан-жақты талдау жасайды. Сол талдауларында қытайдың шекара аумағында қоныстанған ұлттар мәселесін, орталық азиядағы ұлттардың қайта ояну кезеңін және оның қытайға жасаған ықпалын жеке-жеке зерттеп сарапқа салып отырады. Сол барыста көмескі түрде болса да “Қазақ қаупі” мәселесін тілге тиек етеді.

Осында қытайдағы “ұлт мәселесі” туралы қытай саясаттанушы мамандарының бірқанша кітаптарын салып қойдым. Қазақстандағы ұлт саясатының Шыңжаң өлкесіндегі шекара аттаған ұлттарға (мәселен, Қазақтарға) ыпқал жасайма деген сыңайда жазылған мақаланы да әкелдім (суретте бұлар көрсетілген). Ары қарай зерделеп көріңіздер, қытайда бұндай түйткіл (Қазақ Қаупі) болмаса қытай мамандары бұны тектен текке ауызға алмайды ғой.Eldeç Orda суреті.

Әрине, қытай экономикасы мығым, саяси ықпалы жоғары, күш-құдіреті әлемдегі ең алпауытты елдердің қатарына еніп отыр. Дейтұрғанымен бұл қытай ешнәрсені қауіптенбейді, қытай ешнәрседен алаңдамайды дегендік емес! Қытай үшін қытайдың “тәтті ұйқысын” қашыратын талай ұлттық мәселелер мен түйткілдер толып жатыр… соның бірі қытайдағы ұлт мәселесі және ұлт мәселесін шешуде сақталған мәселелер.

Қытай ұлт мәселесін бірқанша категорияларға бөліп қарастырады: қытай мәселесі; қытай еместер мәселесі; қытай еместердің ұлт мәселесі; шекара аумағындағы ұлттар мәселесі; шекара аттаған ұлттардың ұлттық мәселесі; т.б

Қытайдағы ұлттанушылар мен саясаттанушылардың кітап, мақалаларын оқысаңыз қытай қоғамын мүлде басқа қырынан танитын боласыз. Қытайлар әрбір мәселенің барлығын жіпшелеп, жіңішкелеп маржанға тізгендей ғып құныттап жазып шығады.

Қытай Қазақстанға экономика (және басқа) жағынан көп ықпал жасап тұрғанымен, Қазақтардың да қытайға ықпалы зор.Eldeç Orda суреті.

Қазақтар- қытайда қытай мемлекетін құрушы ең байырғы xалық саналады. Қазақтар былайша айтқанда қытайдың ең көне тұрғындарының бірі есептеледі. Біле білсеңіз, қытайда ұлт деп тану бір басқа, байырғы ұлт деп тану екінші бір басқа әңгіме. Екеуінің арасындағы айырмашылық жер мен көктей. Мысалы, орыс xалқы қытайда тіркелген 56 ұлттың құрамына кіреді, ал байырғы немесе осы мемлекетті құраушы, қалыптастырушы байырғы ұлт санатына жатпайды. Бұнымен қатар Моңғолия мемлекетінде де Қазақтар заңды, байырғы ұлт ретінде мойындалып атазаңдарына ойып жазған. Сосын, Моңғолияда Қазақтың ұлттық аймағы бар. Ал енді қараңыз, қытай Қазақстанда тіркелген заңды, мемлекет құрушы ең байырғы xалық санатына жата ма? әрине жатпайды.

Қазақтар- қытайда шекара аттап қоныс тепкен (跨界民族) байырғы xалық санатына жатады. Қытайда ондай шекара аттап қоныстанған ұлттар санатына Мұңғолдар, Кәрістер (Korea) мен Қырғыздар, т.б кіреді. Бұған xалқының 95% Қазақтардан тұратың Баян Өлгий аймағын қосыңыз. Моңғолиядағы Қазақ аймағы, Қытай Шыңжаңдағы Қазақтар тәуелсіз Қазақ елімен тұспа-тұс, географиялық тұтастығы бір белдеуде шоғырлы тұрғандықтан қытай ұлтшылдары осы біртұтас ұлттық белдеуден қатты алаңдайды. Қытай назарына іліккен Ұйғыр, Тибеттерде бұндай факты жоқ. Қазақстандағы ұлттық жаңғыру, ұлттың жаңа сапаға өрлеуіне қатысты қадамдар Шыңжаңдағы Қазақтарғы және өзгелерге ықпал етпей қоюы мүлде мүмкін емес нәрсе. Оның бір жағында бұл өңір яғни Қазақтар мекендеген өңірлер бұған дейін ұлт-азаттық күрестер толастамаған жер саналады. 80-жылдардан кейін қызыл қытай үкіметіне қарата оқ атқан гомендаң қытайдың бірсыпыра әскери тұлғалары ақталса да қазақтың кейбір әскери, мәдени, саяси тұлғалары әлі ақталған жоқ. Қытай ондай тұлғалардың көп дәріптелуін қаламайды.Eldeç Orda суреті.

Қазақтар қытайда ең байырғы заңды тұлға болғаны үшін жеке автономия алуына мүмкіндік туды. Оны құрудың өзі айырым бір тақырып. Бүгінгі күндері автономия ауыз толтырып айтарлықтай болмаса да қытай құжатына автономияның заңды шекарасы белгіленді. Қазақстанда қытай түгіл ешбір өзге ұлтқа автонрмия жоқ.

Қытайда Қазақ тілінің жылдан жылға тараюына қарамастан Қазақ Тілі заңды құжатта белгіленген аумақтық маңызды тіл. Қытайдың белгілі аумағында Қазақ Тілі- баспасөз, білім алу, заң-закон мен ақпарат тілі. Ал, Қазақстанда қытай тілі- ешқашан мемлекет құжатына енбеген тіл. (белгілі салада сұраныс өсіп келеді).

Айта берсеңіз салыстырулар көп.Eldeç Orda суреті.

Қытай ұлт мәселесін шешуде орталық азия мен Шыңжаңға баса назар аударуының себебі анық. Шыңжаң өлкесі европаға Қазақстан арқылы шығады (Пакістан Қарачи оқиғасын кейін айтайық). Қазақстандағы әрқандай ұлттық ізденіс Қытайға тіке әсер береді. Ол әсерді күні бұртын сезіп сараптап отыру қытайдың күнделікті өмірінде маңызды дағдыға айналып кеткенін білуіміз керек.

Eldeç Orda
Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.

Related Articles

  • Адвокат Құспан халықаралық қолдауды мақтады

    Қасым АМАНЖОЛ Адвокат Абзал Құспан (алдыңғы қатарда сол жақтан бірінші) Сайрагүл Сауытбайдың сотында отыр. Жаркент, 13 шілде 2018 жыл Азаттықтың тікелей трансляциясында көрермендер сұрақтарына жауап берген адвокат Абзал Құспан Қазақстаннан пана іздеуші Қытай қазағы Сайрагүл Сауытбайдың тамыздың 1-інде сот залынан босатылуына әсер еткен факторларды сипаттады. Панфилов аудандық соты Сауытбайды Қазақстан-Қытай шекарасын заңсыз кесіп өткені үшін алты айға шартты түрде соттап, шетке шығарудан бас тартқан. Азаттық: Заңдық тұрғыда Сайрагүл Сауытбайдың ісі шешілді ме? Шешімін тапты деп айта аламыз ба? Абзал Құспан: Толық шешілді деп айта алмаймыз. Назар аударған болсаңыздар, сот әдетте қарарды ғана оқып, толығын кейін беретін еді. Кеше судья басынан аяғына дейін сот үкімін оқып шықты. Сот үкімінде айтылған фактінің бәрі –

  • Қытай қазақтарының мәселесі “Сайрагүлге дейін және Сайрагүлден кейін”

    Сайрагүл апайдың жеңісін шын жүректен құттықтаймын. Сот шешімінен кейінгі қуанышты бейнесін қайта қайта көріп қатты қуандым. Қуанбаған жұрт жоқ екен сол маңда. Сайрагүл апайдың бейнесіне қарап сан ойға баттым… Қытай қазақтарының мәселесі туралы осыған дейін де азаматтық пікірімді айтқамын, пост тұр. Менің жеке пікірімше қытай қазақтарының мәселесі “Сайрагүлге дейін және Сайрагүлден кейін” деп дәуір бөлгіштік сипатқа өзгеруі мүмкін. Қазір, біздің жұрт тек ғана қуанышты құттықтап тойлаумен әбігер боллып жатыр екен бірақ мәселеге үлкен маштабтан қарап стратегиялық талдау сараптау жасау жағы жетпей тұр. Қытайдан заңсыз шекара бұзып өту оқиғасы Сайрагүлге дейін де болған (меніңше Сайрагүлден кейін де болады…), Сәбет-Қытай арасындағы қырғиқабақ кезінде қытайдағы Сәбетшіл қазақ ұлтшылдары мен жас зиялылардың біразы заңсыз

  • 1912-жылға дейін Қытай территориясы екі үлкен бөліке бөлінген.

    Eldeç Orda 1912-жылға дейін Қытай территориясы екі үлкен бөліке бөлінген. Бірі, Манжур үкіметіне шын тиесілі заңды территория. Екіншісі, Жанжур үкіметіне сырттай тиесілі баламалы территория. Заң бойынша бұл баламалы территория қалаған уақытында Манжур территориясынан шығып кете алады. Сіз мына картадан қытайға тиесілі яғни Цин мемлекетіне шын тиесілі территорияны нобайлап болсада анық көре аласыз. Бұл картадағы Тибет, Моңғол, Ұйғыр және Қазақ территориясының Цин-ге кірмеуінің себебі неде? Себебі мынау: Олар Цин қағанатына жылына бір рет сырттай салық төлемін өтеп тұрған, Цин үкіметі сырттай салық өтеуші елдің ішкі ісіне килікпеген, ішкі істері, ішкі мәселесі өз ырқында болған, Бірінің сыртқы-ішкі істерін Ресейдің Орынбор, Қазан, Ташкен шаһарлары шешсе, біріне Индиядағы Моғол және алыстағы Осыманлы билігі араласып

  • “Назарбаев 2020 жылы сайлауға түседі деп ойламаймын”

    Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев ұлыбританиялық ВВС телеарнасының Hard Talk бағдарламасына сұхбат беріп, Назарбаевтың билігі және елдегі жемқорлықпен күрес туралы айтты. Сұхбат 20 маусымда ВВС News телеарнасына және BBC радиосына шықты. “Назарбаевтың билікте ұзақ отыруы – тұрақтылықтың белгісі. 2020 жылға дейін билікте болады. Кейін сайлауға түсем десе өзіне байланысты” деді Тоқаев сұхбатында. Осы сәтте хабар жүргізушісі Стивен Сакур “Егер менің математикалық есебім дұрыс болса, 2020 жылы Назарбаев 80 жасқа толады ғой?” деп сұрады. Бұл сұраққа Тоқаев “Иә, Иә. Малайзияда 92 жасқа толған Махатхир Мохамад премьер-министр болды ғой. Ашығын айтқанда, 2020 жылы Назарбаев президент сайлауына түседі деп ойламаймын. Ол өте ақылды адам. Мүмкін 2020 жылғы сайлау басқа кандидаттармен өтер. Сайлауға

  • Жүрегіңізден айналдым, Иманғали аға!

    Қазақстанның Ресейдегі Өкілетті елшісі, алаштың жүректі ұлы Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов Ресейде өтіп жатқан футбол чемпионатындағы Ресей мен Египет арасындағы кездесуде қай елге жанкүйер болатынын айтты, – деп хабарлайды Абай-ақпарат.  Имекең – өзі Елші болып жүрген һәм әлемдік доданы дүркіретіп өткізіп жатқан Ресейге жанкүйер болмайды. Сенсеңіз де, сенбесеңіз де Имекең – Египеттің ұлттық футбол құрамасының фанаты. Қазақстанның Ресейдегі елшісі Иманғали Тасмағамбетов “Футболдан әлем чемпионатында кімнің жанкүйері боласыз?” деген сұраққа жарысқа қатысушылардың бәріне құрметпен қарай отырып, египеттіктердің жанкүйері болатынын, өйткені бұл чемпианаттағы Египет қандық тұрғыдан, тарихы мен рухы һәм діні жағынан бізге жақын ел екенін айтып, Мысыр халифаттығын ұзақ жыл уысында ұстап гүлдендіріп, “Жүректердің әміршісі” атанған Сұлтан Бейбарыстың біздің бабамыз екенін еске

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: