|  | 

تاريح

سۋن يات سەنگە داۋىس بەرەمىز بە، الدە يۋان شيكايعا ما؟

Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.
Eldeç Orda

بۇل سۇراق 1912-1913 جىلدارى پەكين ورتالىق قۇرىلتايىنا جول الىپ بارا جاتقان قازاق دەپۋداتتارىنىڭ كوكەيىندەگى سۇراق ەدى. ءتىپتى، تۇتاس قازاق حالقىنىڭ كوكەيىندەگى سۇراق-تى. اسىرەسە، جەر-سۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي ابدەن جاۋىر بولعان سول ءداۋىردىڭ ەڭ وزەكتى شارۋاسى ەدى. پەكينگە اتتانعان قازاق دەپۋداتى تۋرالى دا الاش ءباسپاسوزى قۇر جىبەرمەدى، پەكينگە اتتانعان قازاق دەپۋداتتارىنىڭ جەر-سۋ ءىسىن ءساتتى شەگۋىنە دەم بەرىپ، جىلت ەتكەن جاڭالىعىن گازەتكە باسىپ حالىققا قۇلاعدار عىپ تۇردى.Eldeç Orda суреті.

قازاق دەپۋداتتارى باستاپتا نە سەبەپتى سۋن يات سەنگە داۋىس بەرمەكشى بولادى؟ نەگە يۋان شيكاي زورلىقپەن وزىنە داۋىس بەرگىزتەدى؟ قازاق دەپۋداتتارىن كىمدەر سايلادى؟ شەندەرى قانداي؟ ولار جەكە جەكە يۋان شيكاي مەن سۋن يات سەنگە كەزدەسكەنى راس پا؟ قانداي ماسەلەلەر كوتەرىلدى جانە ءبىر قىزىعى قازاق دەپۋداتتارى كىم اتىنان سايلاۋعا تولىق قاتىسا الۋ قۇقىنا يە بولدى؟ ول داۋىردە قازاقتار شىڭجاڭ اكىمشىلىك باسقارۋ بيلىگىنە قارامايتىن ەدى، ولاردى كىم سايلاپ، كىم اتىنان ورتالىق قۇجاتقا ەنىپ وتىر؟!Eldeç Orda суреті.

Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.Eldeç Orda суреті.

Related Articles

  • العاشقى تەڭگەگە نازارباەۆ بەينەسى قالاي تۇسپەي قالدى؟

    اسىلحان ماماشۇلى سەرىكبولسىن ءابدىلدين.  1993 جىلى قاراشانىڭ 15-ىندە قازاقستان ءوزىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگەنى اينالىمعا شىعاردى. سول كەزدە ەلدىڭ جوعارعى كەڭەسىن باسقارعان سەرىكبولسىن ءابدىلدين تەڭگەنىڭ قالاي باسىلعانى جايلى، ديزاينى قالاي دايىندالعانى تۋرالى ايتىپ بەردى. تەڭگە اينالىمعا شىقپاس بۇرىن قازاقستان سوڭعى ساتكە دەيىن رەسەيدىڭ رۋبل ايماعىندا قالۋعا تىرىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “عاسىرلار توعىسىندا” اتتى كىتابىندا ءرۋبلدى ساقتاپ قالۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن “رۋبل ايماعىنىڭ بۇزىلۋى (ورتاق ۆاليۋتا – رەد.) تمد ەلدەرىنەن الشاقتاۋدى تەزدەتەر ەدى. ال قازاقستان بۇعان دايىن ەمەس ەدى” دەپ تۇسىندىرەدى. كىتاپتا نازارباەۆ “1992 جىلى رەسەيدە بارلىق باعا بوساتىلدى. سول كەزدە ىسكە كىرىستىك. مەن قازاقستان ۆاليۋتاسىن شىعارۋدى باستاۋ تۋرالى قۇپيا جارلىققا قول قويدىم” دەپ جازدى. الايدا ازاتتىق تىلشىسىمەن سۇقباتتاسقان جوعارعى كەڭەستىڭ

  • شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسىنىڭ ءبىربولىم اسكەري ادامدارى

          شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسىنىڭ ءبىربولىم اسكەري ادامدارى.   نۇسىپقان كونباي، زۋنۋن تايپوۆ، فوتي يۆاونۆيچ لەسكين، سوپاxۋن سۋۆروۆ، مارگۋپ يسقاقوۆ، بادەلقان سۇگىرباەۆ، تاعى كىمدەردى تانىدىڭىز؟ ەكى اسكەري ادامنىڭ قول يشاراتى نە ماعىنا بىلدىرەدى؟ شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا ۇكىمەتىنىڭ قۇلجا قالاسىنداعى كەزەكتى قۇرىلتايى. قۇرىلتايعا التاي (تومەنگى التاي), تارباعاتاي ۋالاياتىنىڭ دەلەگاتتارى دا كەلىپ قاتىسقان. تاريxي سۋرەتتە ا.قاسمي، اكىمبەك قوجا، دالەلقان سۇگىرباەۆ، باسباي باپين، ىسقاقبەك مونونوۆ، ابىلقايىر تورە، ءشامسي ءماميۇلى، ءانۋار جاكۋلين، تاعى باسقا كىمدەردى تانىدىڭىزدار؟   گەنەرال دالەلقان سۇگىرباەۆ تۋرالى سيرەك قۇجاتتاردىڭ (كۋالىك) ءبىرى. كۋالىكتە “شىڭجاڭ” دەپ جازىلعان (1948). شارقي ۇكىمەتى مەن نان كين ۇكىمەتى كەلىسسوز وتكىزگەن سوڭ شارقي تۇركىستان اتاۋى ورنىنا شىڭجاڭ اتاۋى قايتا جاڭعىرتىلدى. التاي، تارباعاتاي، ىلە ۋالاياتىندا قۇرىلعان

  • شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى تۋرالى نە بىلەمىز؟

    جالپى ساراپتاما (ەشبىر جەردە ەستىمەگەن دەرەكتەرمەن باياندالادى) ەگەر تاريxقا قىزىقپاساڭىز، جاڭا دەرەك ەستۋدى قالاماساڭىز نەمەسە ۋاقىتىڭىز بولماسا بۇل ساراپتامانى وقۋ سىزگە “xارام” بولادى ))) قازاقستان تاريxشىلارىنا ەندى-ەندى ۇيرەنشىكتى تاقىرىپقا اينالا باستاعان شىڭجاڭ تاريxىنداعى “شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى” تۋرالى شىندىقتى جۇرت اسا كوپ بىلە بەرمەيدى. ەكى رەت قۇرىلعان “شارقي تۇركىستان” ۋاقىتشا ۇكىمەتى تۋرالى نە بىلەمىز؟ القيسسا… ءبىرىنشى رەتكى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى 1933-جىلى قاشقاردا قۇرىلدى. ۇكىمەت نەبارى ءۇش اي ءومىر ءسۇردى دە التىشاھارعا قاشىپ بارا جاتقان دۇڭعان (xۋيزۋلار) اسكەرى جاعىنان قۇلادى. ءبىر جاعى ۇكىمەتتى قۇرۋشىلاردىڭ ءوزى ساتىپ كەتىپ تىندىم بولدى. اسا كوپ ەشكىم بۇنى بىلە بەرمەيدى. گانسۋ، تسينxاي دۇڭعاندارى شىڭجاڭعا باسىپ كىرىپ “قازاق-ۇيعىرمەن بىرلەسىپ كوالەتسيون مۇسىلمان ۇكىمەتىن قۇرامىز” دەپ ءۇرىمجى قىتايلارىن قورشاۋعا الادى.

  • ۇركىن

    ءسوز باسى. قارتتاردى اڭساۋ كوزىنىڭ قۇيرىعىندا ءاجىم كۇلىپ، سايراتقان قىزىل ءتىلدى بابىن ءبىلىپ. جينالىپ كەشكىعۇرىم توبەشىككە، قاريالار قىلاتىن ءازىلدى ىلىك. اسا ءزىلسىز… تەك قۋىپ، «الالاعان» بولماسا دا كىنامسىز دارا باباڭ. ەبىن تاۋىپ قۇرداسىن ەڭبەكتەتسە، قىبى قانىپ ساقالىن سالاعان. ۇرپاق ءۇشىن قاراكەت قام باعارى، وعان ۋايىم جاڭبىردىڭ تامباعانى. كۇرەڭ شايدى سوراپتاپ ءسوز قوزعاسا، كوكىرەگىڭنىڭ كوزىنە شام جانادى. ازاماتتى ارداقتار ارىس اتىن، قاريالار – «قارا ورمان»، توعىس اقىل. قالت-قۇلت ەتىپ سۇيەنىپ اساسىنا، جيىن-تويدا شۇرقىراپ تابىساتىن. بۇرىنعىنىڭ قارتتارى-اي سىرما شاپان، ساڭى اۋسا ساياقسىپ قىرعا تارتار. باسىندا تاقياسى، تۇماعى جوق بۇگىنگىنىڭ شالدارى قىرما ساقال. سامايىنان سۋىرتپاق قىلاۋ ۇرلاپ، سايقال زامان تۇمانىت، تۇماۋ ۇرعان. كەرەگەنىڭ باسىندا «كۇنى وتكەن»، اينالىپ كەتپەيمىن بە، تۇماعىڭنان؟ وتقا قاقتاپ، ءداۋىردىڭ

  • شارقي تۇركىستان مەن شىڭجاڭ قازاقتارى تۋرالى

    بۇل 1933-جىلى قۇرىلعان شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ انگليا ەلىنەن ساياسي، اسكەر كومەك سۇراپ جولداعان xات-دۇر. ەستەرىڭىزدە بولسا بىرەر ايدىڭ الدىندا وسىندا شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ تۇركيادان اسكەري كومەك سۇراپ جولداعان xاتىن سالعامىن. نەبارى بىرەر اي ءومىر سۇرگەن شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسىنىڭ قيلى تاريxى قازاق قوعامىنىڭ باسا نازارىندا بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ءدال قازىرگى كۇندە قازاقستان نەمەسە تۇتاس ورتالىق ازيا ءۇشىن ەكى ستراتەگيالىق ءوڭىر بار. ولار: اۋعانىستان جانە شىڭجاڭ (سينتسيان/شۋار). اۋعانىستان تۋرالى ايتىپ ءجۇرمىن. وسى ەكى وڭىردەگى ستراتەگيالىق تاريxتى جاقسى بىلسەك ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جارقىن كەلەشەگىن كۇنى بۇرتىن ويلاي العان بولامىز. نە ءۇشىن شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسى انگليا، تۇركيادان اسكەري كومەك سۇرايدى؟ 30-جج تۇركيا-قىتاي قاتىناستارى; انگليا-قىتاي قاتىناستارى قالاي بولعان؟ بۇل ماسەلەگە سوۆەت پەن گەرمانيا،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: