|  |  | 

مادەنيەت رۋحانيات

قۇرالايدىڭ سالقىنى امالى قالاي شىققان…

7Edil Alash

ۇلان عايىر ايماقتار قىستان ەندى شىعىپ جاتقاندا، وڭتۇستىك جۇرتشىلىعى جازعى كيىمگە اۋىسىپ الادى. دەسە دە قازىرگىدەي مامىردىڭ ورتا تۇسىنان باستاپ جەڭىل كيىمدىنىڭ ءبارى اھىلاپ-ۇھىلەپ، تۇماۋراتىپ قالادى. «جاز كەلگەندە سالقىنداعانى نەسى» دەيتىندەر دە بار. بۇعان سەبەپ جاستار مەن قالا تۇرعىندارى اراسىندا «قۇرالاي سالقىنى» ۇعىمىنىڭ ۇمىتىلىپ بارا جاتقانى بولسا كەرەك. ايتپەسە جاز ابدەن ءوز تاعىنا وتىرماي، حالىق جىلى كيىمىن تاستاماعان.
«قۇرالاي سالقىنى» دەگەن نە؟
قازاق حالقى مامىر ايىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ورىن الاتىن 2~3 تاۋلىكتىك كۇن سۋىتۋىن «قۇرالاي سالقىنى» دەپ اتاعان.
اتالۋ سەبەبى قانداي؟ ۇلكەندەردىڭ اۋزىنان وقتىن-وقتىن ەستىپ قالاتىن بۇل اتاۋ قازاق حالقى ءۇشىن قاشان دا كيەلى سانالعان كيىكتەردىڭ تولدەيتىن مەزگىلىنە بايلانىستى اتالىپ كەتكەن. قۇرالاي ─ كيىكتىڭ ءتولى.

اۋا رايى قالاي وزگەرەدى؟
قۇرالاي سالقىنى كەزىندە كۇن تۇنەرىپ، تاۋلى-توبەلى جەرگە قاراي بۇلت ۇيىرىلەدى. مۇنداي قولايسىزدىق ءبىر جەتىگە نە ون شاقتى كۇنگە سوزىلادى. وسى كەزدە تولدەۋى جاقىنداعان قوڭىر اڭدار بۇلت ۇيىرىلگەن جەرلەرگە توپتاساتىن كورىنەدى. «كيىك لاقتاعان جەرگە نايزاعاي وينايدى» دەپ وتىراتىن قاريالار، بۇل دا قوڭىر اڭدار كۇننىڭ كوزىنەن تاسا جەرگە تولدەيتىنىنە بايلانىستى بولسا كەرەك. ءبىر عاجابى، كيىك قانشا كوپ بولسا دا، ولار 2~3 كۇن ىشىندە تۇگەلدەي تولدەپ ۇلگەرەدى ەكەن.5

كۇننىڭ سۋىتىپ، جەل تۇرۋىنىڭ ىقپالى؟
كيىك تولدەگەن كەزدە كۇننىڭ سۋىتۋى قۇرالايدىڭ اياقتانۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. جاڭا تۋعان ءتول جەردىڭ قارا سۋىعىنا شىداماي، تەز تۇرىپ كەتەدى ەكەن.

جەلدىڭ دە وزىندىك فۋنكتسياسى بار.

كيىك وزگە تورتاياقتىلارسەكىلدى شۋىن جالاپ تۇسىرمەيدى. جانۋار جەلگە قارسى جۇرگەندە بۇل ۇدەرىس تابيعاتتىڭ ىقپالىمەن جۇزەگە اسادى.

دالا تاعىلارىنىڭ تابەتى جويىلادى8

قۇرالاي سالقىنىنىڭ تاعى ءبىر عاجابى، دالانىڭ نازىك ەركەلەرىنە سونداي قۇمار جىرتقىشتاردىڭ ءدال وسى «قۇرالاي سالقىنى» كەزىندە تابەتى قاشىپ، ەتكە جاقىنداي الماي قالادى ەكەن. قۇرالايلار اياعىنان تۇرىپ كەتكەن كەزدە عانا جىرتقىشتاردىڭ ەتكە دەگەن تابەتى قايتا ورالادى.
قۇستاردان تۇيەتابان قورعايدى

بۇل از كۇننىڭ قاسيەتىن بىلدىرەتىن تاعى ءبىر جاعداي بار. ءبىزدىڭ دالادا وسەتىن تۇيەتاباندى دا تەك وسى كەزەڭ دە كورۋگە بولادى. كەرەمەتتىگى سوندا، ونىڭ ۇلكەن قىزعىلت جاسىل ءتۇستى جاپىراقتارى جاڭاتۋعان قۇرالايدى جاسىرىپ تۇرادى ەكەن. ياعني، قىراعى بۇركىتتەردىڭ ءوزى تابيعاتتىڭ قورعاۋىندا جاتقان قۇرالايدى كورە المايتىنداي جاعداي تۋعىزادى.
كيە
قازاق دانالىعى عاسىرلاربويعى ءومىر تاجىريبەسىنەن جيناقتالعان. كيىكتى قاسيەتتى دەپ باعالاۋى دا سەبەپسىزەمەس. جانۋار تولدەيتىن ۋاقىتتا تابيعات ─ انانىڭ ءوزى امال جاسايتىنى سول كيەنىڭ بەلگىسى ەمەس پە؟ !

Related Articles

  • الماتىدا كوپ بالالى وتباسىلارعا دومبىرا تاراتىلدى.

    الماتىدا كوپ بالالى وتباسىلارعا دومبىرا تاراتىلدى. قايىرىمدىلىق شاراسى بارىسىندا قولدارىنا دومبرا العان بالالار ءان-كۇيدەن شاشۋ شاشتى. رۋحاني جاڭعىرۋ جوباسى اياسىندا ۇلتتىق بۇيىمداردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن باستاماشىل توپ ءار وتباسىنا ءبىر دومبىرادان سىيلاۋدى ءجون ساناپتى. الايدا ىنتالى بالالار كوپ بولعانادىقتان ءبىر جانۇياعا ەكىدەن، ۇشتەن ۇلتتىق اسپاپ بەرىلدى. “بالالار تەلەفون، تەلەديدارعا تەلمىرمەي، قوڭىر دومبىرامەن سىرلاسسا الدەقايدا پايدالى بولماق. قازاق ارمان-تىلەگى، قايعى-مۇڭى مەن قۋانىشىن قوس ىشەككە سىيدىرعان، قولىنا قوڭىر دومىرا السا بالانىڭ ارمانى اسقاق، ويى ۇشقىر بولادى”، – دەدى يگى ىسكە ۇيىتقى بولعان ۇلت جاناشىرى سالتانات ءومىرالى. قازاقتىڭ كونە مۇرالارىن بۇگىنگى زامانعا ساي عىپ ناسيحاتتاۋدى مۇرات قىلعان سالتانات ءومىرالىنىڭ ايتۋىنشا بۇنداي شارا الىدە جالعاسىن تابادى. “ەلباسىمىز دومبىرا كۇنىندە ارنايى بەكىتىپ بەردى. دومبىرا كۇنى قارساڭىندا

  • يتەلمەندەر اتا-بابا قونىسىندا وزدەرىن وگەي سەزىنەدى

    ازاتتىق راديوسى كورنەكى سۋرەت. كامچاتكادا شەنەۋنىكتەر جەرگىلىكتى يتەلمەندەر قاۋىمىنان ايماقتىڭ ەڭ باستى كورنەكتى ورنى – اشىق اسپان استىندا ورنالاسقان “پيمچاح” مۋزەيى تۇرعان جەر تەلىمىن بوساتۋدى تالاپ ەتتى. مۇنداي شەشىمگە جەردى جالعا الۋ مەرزىمىنىڭ اياقتالۋى سەبەپ بولعان. قاۋىم وكىلدەرى اتامەكەنىندە جەردى تەگىن پايدالانا المايتىندارىنا قاپالى. “قاتتى قينالىپ، قاپالانىپ ءجۇرمىز” سوسنوۆكا اۋىلى كامچاتكا تۇبەگىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى ەليزوۆسكي اۋدانىندا ورنالاسقان. سوسنوۆكادان التى شاقىرىم جەردە، اشىق اسپان استىندا “پيمچاح” مۋزەيى بار. تۇبەكتىڭ بايىرعى حالقى – يتەلمەندەر وسترايا تاۋى ماڭىن كيەلى جەر سانايدى. يتەلمەندەر قاۋىمىنىڭ باسشىسى ۆەرا كوۆەينيك (ورتادا سويلەپ تۇر).   – بيلىكتىڭ قارىم-قاتىناسى تاڭ قالدىرادى. مۇنداي دۇنيەنى العاش ءبىز جاساعانبىز. مۋزەيدى 1998 جىلى سالا باستادىق، 2000 جىلداردىڭ باسىندا اشىلدى. ءبارىن ءوزىمىز ىستەدىك، ەشكىم كومەكتەسكەن

  • قازىرگى ۋاقىتتاعى قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى ۇسىنىستار

    I. قازىرگى تەلەۆيزيا سيپاتى مەن بەتالىسى. جەر جۇزىندەگى مەديا-كەڭىستىك، سونىڭ ىشىندە تەلەۆيزيا جاڭا عاسىر باستالعالى بەرى، اسىرەسە سوڭعى ون جىل بەدەلىندە كۇرت وزگەردى. البەتتە، تەحنولوگيانىڭ كەشەۋىلدەپ جەتۋى جانە باسقا دا وبەكتيۆتى، سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرگە بايلانىستى قازاقستاندا بۇل وزگەرىس كەيىنگى بەس-التى جىلدا عانا بايقالدى. ەڭ اۋەلى، سپۋتنيكتىك جانە كابەلدىك جۇيەنىڭ جەدەل دامۋى كورەرمەننىڭ تاڭداۋ مۇمكىندىگىن مەيىلىنشە كەڭەيتىپ، كوبەيتىپ جىبەردى. قازىر قازاقستاننىڭ (دامىعان باتىس ەلدەرىن ايتپاي-اق تا قويالىق) كوپتەگەن ەلدى مەكەندەرىندە ء(ىرى، ورتاشا، شاعىن قالا، كەنتتەردە، قالاعا جاقىن اۋىلداردا) كەم دەگەندە وتىز شاقتى تەلەارنا كورۋگە بولادى. ەكىنشىدەن تەز تاراپ جاتقان ينتەرنەت پەن ارزان («قول جەتىمدى» دەپ ءجۇرمىز) سمارتفوندار اقپارات الۋدىڭ جاڭا «تۇما-باستاۋلارىن»: الەۋمەتتىك جەلىلەر، ءار قيلى سايتتار، youtube, on-lineفيلمدەر (بۇل فيلمدەردىڭ بارلىعى دەرلىك

  • ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ەسكىردى دەپ كىم ايتتى؟

    الماتى قالاسى ءدىن ىستەرى جونىندەگى باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ء"دىن مەن ءداستۇر" جوباسى اياسىندا "ادىرنا" ۇلتتىق-ەتنوگرافيالىق بىرلەستىگى حالقىمىزدىڭ رۋحاني  قۇندىلىقتارىن ناسيxاتتاۋدا ءبىرشاما ءىس شارالار وتكىزدى. جاقىندا ءانشى-كۇيشى، كومپوزيتور، تاريxشى-ەتنوگراف، ونەرتانۋشى، جازۋشى، كينوگەر ستسەناريست ەرلان تولەۋتايمەن ساپارعالي بەگالين اتىنداعى مەملەكەتتىك بالالار كىتاپحاناسىندا تاماشا ءبىر كەزدەسۋ وتكەن ەدى. ۇلتىمىزدىڭ ماقتانارلىق رۋحاني قۇندىلىقتارى كوپ. سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرى. بۇل كەزدەسۋ قازاق ۇلتىنىڭ سالتتارى تۋرالى تاقىرىپ اياسىندا ءوربىدى. قازاقتا سالت-داستۇرلەر كوپتەپ سانالادى. ارقايسىسىنىڭ ماڭىزى مەن ورنى دا ەرەكشە. مىسالى: «شىلدەحانا»، «تۇساۋ كەسۋ»، «ارىزداسۋ»، «اساتۋ»، «اشامايعا وتىرعىزۋ»، «ات-تون ايىپ تولەۋ»، «اۋليە ارالاۋ»، «بەسىككە سالۋ»، «بەسىكتى الاستاۋ»، «جەتى اتانى ءبىلۋ»، «مويىنعا بۇرشاق سالۋ»، «مۇشەل جاس»، «ساۋىن ايتۋ»، «سۇيەك جاڭعىرتۋ»، «جىلۋ جيناۋ»، «سىڭسۋ»، «بالاعا ەسىم بەرۋ»، «يتكويلەك كيگىزۋ»،

  • يمانيپەداگوگيكانىڭ قاجەتتىلىگى جانە العىشارتى

    پەداگوگيكا ءəربىر ادامنىڭ بۇكىل ءومىر بويى دامۋىنىڭ كەپىلى جəنە قۇرالى بولعان پەداگوگيكالىق پروتسەستىڭ ءمəنى مەن مازمۇنىن، زاڭدارى مەن زاڭدىلىقتارىن جəنە ونىڭ بۇگىنگى باعىت-باعدارى مەن بولاشاق وركەندەۋ جولىن زەرتتەۋشى عىلىم جۇيەسى. وسى نەگىزدە پەداگوگيكا ءتəلىم-تəربيە پروتسەسىنىڭ ۇيىمداسۋ تەورياسى مەن تەحنولوگياسىن، پەداگوگ ءىس-əرەكەتىن (پەداگوگيكالىق قىزمەتتى) جəنە وقۋشىلاردىڭ əرقيلى وقۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋدىڭ فورمالارى مەن əدىستەرىن ءəرى ولار اراسىنداعى وقۋ ىستەرى توڭىرەگىندە تۋىنداپ وتىراتىن قارىم-قاتىناس، ىقپالداستىق ستراتەگيالارى مەن تəسىلدەرىن ناقتىلاپ، اشىپ وتىرادى. ادام بيولوگيالىق تىرشىلىك يەسى رەتىندە دۇنيەگە كەلەدى. ونىڭ تۇلعا بولىپ جەتىلۋى ءۇشىن — تاربيەلەۋ قاجەت. ءدال وسى تاربيە ادامدى ىزگىلەندىرىپ، وعان قاجەت قاسيەت ساپالاردى قالىپتاستىرادى. قازىرگى قوعامدا تاربيە جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ارنايى مەكەمەلەر تۇزىلگەن. بۇل ۇدەرىستى كاسىبي ءبىلىمدى ادامدار باسقارادى. تاربيە جونىندە

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: