|  |  | 

مادەنيەت رۋحانيات

قۇرالايدىڭ سالقىنى امالى قالاي شىققان…

7Edil Alash

ۇلان عايىر ايماقتار قىستان ەندى شىعىپ جاتقاندا، وڭتۇستىك جۇرتشىلىعى جازعى كيىمگە اۋىسىپ الادى. دەسە دە قازىرگىدەي مامىردىڭ ورتا تۇسىنان باستاپ جەڭىل كيىمدىنىڭ ءبارى اھىلاپ-ۇھىلەپ، تۇماۋراتىپ قالادى. «جاز كەلگەندە سالقىنداعانى نەسى» دەيتىندەر دە بار. بۇعان سەبەپ جاستار مەن قالا تۇرعىندارى اراسىندا «قۇرالاي سالقىنى» ۇعىمىنىڭ ۇمىتىلىپ بارا جاتقانى بولسا كەرەك. ايتپەسە جاز ابدەن ءوز تاعىنا وتىرماي، حالىق جىلى كيىمىن تاستاماعان.
«قۇرالاي سالقىنى» دەگەن نە؟
قازاق حالقى مامىر ايىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ورىن الاتىن 2~3 تاۋلىكتىك كۇن سۋىتۋىن «قۇرالاي سالقىنى» دەپ اتاعان.
اتالۋ سەبەبى قانداي؟ ۇلكەندەردىڭ اۋزىنان وقتىن-وقتىن ەستىپ قالاتىن بۇل اتاۋ قازاق حالقى ءۇشىن قاشان دا كيەلى سانالعان كيىكتەردىڭ تولدەيتىن مەزگىلىنە بايلانىستى اتالىپ كەتكەن. قۇرالاي ─ كيىكتىڭ ءتولى.

اۋا رايى قالاي وزگەرەدى؟
قۇرالاي سالقىنى كەزىندە كۇن تۇنەرىپ، تاۋلى-توبەلى جەرگە قاراي بۇلت ۇيىرىلەدى. مۇنداي قولايسىزدىق ءبىر جەتىگە نە ون شاقتى كۇنگە سوزىلادى. وسى كەزدە تولدەۋى جاقىنداعان قوڭىر اڭدار بۇلت ۇيىرىلگەن جەرلەرگە توپتاساتىن كورىنەدى. «كيىك لاقتاعان جەرگە نايزاعاي وينايدى» دەپ وتىراتىن قاريالار، بۇل دا قوڭىر اڭدار كۇننىڭ كوزىنەن تاسا جەرگە تولدەيتىنىنە بايلانىستى بولسا كەرەك. ءبىر عاجابى، كيىك قانشا كوپ بولسا دا، ولار 2~3 كۇن ىشىندە تۇگەلدەي تولدەپ ۇلگەرەدى ەكەن.5

كۇننىڭ سۋىتىپ، جەل تۇرۋىنىڭ ىقپالى؟
كيىك تولدەگەن كەزدە كۇننىڭ سۋىتۋى قۇرالايدىڭ اياقتانۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. جاڭا تۋعان ءتول جەردىڭ قارا سۋىعىنا شىداماي، تەز تۇرىپ كەتەدى ەكەن.

جەلدىڭ دە وزىندىك فۋنكتسياسى بار.

كيىك وزگە تورتاياقتىلارسەكىلدى شۋىن جالاپ تۇسىرمەيدى. جانۋار جەلگە قارسى جۇرگەندە بۇل ۇدەرىس تابيعاتتىڭ ىقپالىمەن جۇزەگە اسادى.

دالا تاعىلارىنىڭ تابەتى جويىلادى8

قۇرالاي سالقىنىنىڭ تاعى ءبىر عاجابى، دالانىڭ نازىك ەركەلەرىنە سونداي قۇمار جىرتقىشتاردىڭ ءدال وسى «قۇرالاي سالقىنى» كەزىندە تابەتى قاشىپ، ەتكە جاقىنداي الماي قالادى ەكەن. قۇرالايلار اياعىنان تۇرىپ كەتكەن كەزدە عانا جىرتقىشتاردىڭ ەتكە دەگەن تابەتى قايتا ورالادى.
قۇستاردان تۇيەتابان قورعايدى

بۇل از كۇننىڭ قاسيەتىن بىلدىرەتىن تاعى ءبىر جاعداي بار. ءبىزدىڭ دالادا وسەتىن تۇيەتاباندى دا تەك وسى كەزەڭ دە كورۋگە بولادى. كەرەمەتتىگى سوندا، ونىڭ ۇلكەن قىزعىلت جاسىل ءتۇستى جاپىراقتارى جاڭاتۋعان قۇرالايدى جاسىرىپ تۇرادى ەكەن. ياعني، قىراعى بۇركىتتەردىڭ ءوزى تابيعاتتىڭ قورعاۋىندا جاتقان قۇرالايدى كورە المايتىنداي جاعداي تۋعىزادى.
كيە
قازاق دانالىعى عاسىرلاربويعى ءومىر تاجىريبەسىنەن جيناقتالعان. كيىكتى قاسيەتتى دەپ باعالاۋى دا سەبەپسىزەمەس. جانۋار تولدەيتىن ۋاقىتتا تابيعات ─ انانىڭ ءوزى امال جاسايتىنى سول كيەنىڭ بەلگىسى ەمەس پە؟ !

Related Articles

  • «وتان – وتتان دا ىستىق» جوباسىنىڭ ءباسپاسوز ءماسليحاتى

      «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا الماتى قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن «ادىرنا» ۇلتتىق-ەتنوگرافيالىق بىرلەستىگى «وتان – وتتان دا ىستىق» جوباسىنىڭ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزەدى. بۇل جوبا اياسىندا وتانىنا ورالعان قانداستارىمىزعا زاڭنامالىق كومەك رەتىندە «جەدەل جەلى» قىزمەتى ىسكە قوسىلادى. «قانداستار» (http://qandastar.kz/) سايتى ارقىلى دا سۇراق-جاۋاپ رەتىندە زاڭنامالىق كومەك كورسەتىلەتىن بولادى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىنىڭ ماقساتى – «وتان – وتتان دا ىستىق» جوباسىن حالىققا تانىستىرۋ. ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا قۇقىقتانۋشىلار، باق وكىلدەرى، كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ماماندار، قوعام قايراتكەرلەرى مەن عالىمدار جانە تانىمال ۇەۇ وكىلدەرى قاتىسادى. «كەش» قۇقىق قورعاۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى – كامشات ەسمۇحامبەتقىزى; كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى مامان – ءاسيما سۇلتان; ورىس ءتىلىنىڭ مامانى – ءاليا مۇحامەتكارىمقىزى سىندى عالىمدار بايانداما وقيدى.   ۇيىمداستىرۋشىلار:  الماتى قالاسى ىشكى ساياسات باسقارماسى

  • جاقسىبەكوۆتىڭ اكەسىنىڭ اتىنداعى “اللانىڭ گۇلى” مەشىتى

    گۇلبانۋ ابەنوۆا مۇسىلمانداردىڭ قاسيەتتى رامازان ايى قارساڭىندا استانادا كۇننەن قۋات الاتىن قوندىرعىلارى بار جاڭا مەشىت پايدالانۋعا بەرىلدى. ساۋلەتشى ساعىندىق جانبولاتوۆ كەشەن جوباسىن “اللانىڭ گۇلى” دەپ اتادى. جاڭا مەشىتكە قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ادىلبەك جاقسىبەكوۆتىڭ اكەسى ىرىسكەلدى قاجىنىڭ ەسىمى بەرىلگەن. 1اقشانقان مەشىت عيماراتى ۇلتتىق ناقىشتاعى ويۋ-ورنەكپەن بەزەندىرىلىپ، پوستمودەرنيستىك ستيلدە سالىنعان. نەگىزگى عيمارات ءۇشبۇرىشتى كولبەۋ قابىرعالار مەن كۇمبەزدەن تۇراتىن كۇردەلى پىشىندە تۇرعىزىلعان. ساۋلەتشى ساعىندىق جانبولاتوۆتىڭ سوزىنشە، وسىعان ۇقساس مەشىتتەر مالايزيادا، گەرمانيادا، اراب ەلدەرىندە بار. جوباعا تاپسىرىستى “قازاقستان مۇسىلماندار ءدىني باسقارماسى” رەسپۋبليكالىق مۇسىلماندار ءدىني بىرلەستىگى بەرگەن. عيمارات جەكە ازاماتتاردىڭ قارجىسى ەسەبىنەن سالىنعان. قۇرىلىسشىلار جوباعا قانشا اقشا جۇمسالعانىن ايتپادى. 2كولەمى 3695 شارشى مەتر بولاتىن مەشىت جايعاسقان جەر ۋچاسكەسىنىڭ اۋماعى – 1,44 گەكتاردى قۇرايدى. كۇمبەزدىڭ

  • قوناەۆ پەن نازارباەۆتىڭ ارۋاق تۋرالى كوزقاراستارى

    القيسسا… بۇل كۇندە ءدىني ۋاعىزشىلارىمىز ءار جەردە «ارۋاققا قۇرمەت ەتۋ،  وعان سيىنۋ – اللاعا سەرىك قوسقاندىق»  دەيتىن،  ءتىپتى  «قابىر تۇرعىزباۋ،  ولىكتى جەرلەگەن سوڭ جەردى تەگىستەپ تاستاۋ»،  «جەتى،  قىرقى،  جىلدىعى دەگەندەر شاريعاتتا جوق»، «قۇران باعىشتاماۋ»، ت.ب ءپاتۋالار كوبەيە باستادى. مەن ءدىندار ادام بولماسام دا،  يلام دىنىنە سەنەتىن، وزىمە ءتان كوزقاراسىم، ءارى شامالى ءبىلىمىم بار ادام بولعاندىقتان مۇنداي ماسەلەگە  وز ويىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ويتكەنى،  ماعان تالانتتى جاراتۋشى سىيلاسا،  ءبىلىمدى اتا-انام مەن وسى حالقىم، وسكەن دالام، ورتام بەردى. سوندىقتان جوعارىداعى ماسەلە جونىندە ازداپ تولعانىپ كورەيىن،  ارتىق كەتسەم عاپۋ ەتەرسىزدەر. ارۋاق بار ما؟ « …تاڭعالاسىڭ،  ولاردىڭ ء‹بىز توپىراق بولعان كەزدە، جاڭادان جاراتىلامىز با؟» دەگەن سوزدەرىنە تاڭىرقاۋ كەرەك،  مىنە، بۇلار راببىلارىنا قارسى بولعاندار ءارى بۇلاردىڭ

  • قازاق مەديتسيناسى قۇندى زەرتتەۋ ەڭبەگىمەن تولىقتى

    نۇرگۇل جامبىلقىزى الماتى قالاسى وكج-ءنىڭ №4 كىتاپحاناسىندا استاناداعى «شيپالى» ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى، م.ع.ك. قايرات ايدارحانۇلىنىڭ ءتورت بىردەي كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. كەش بارىسىندا قايرات ايدارحانۇلىنىڭ جەكە ءوزىنىڭ «قازاق ەمشىلىگى»، «ارقا تورىندە»، «سىر مەن ساۋىر اراسى» جانە جازۋشى ءجادي شاكەنۇلىمەن بىرلەسكەن «التاي الىپتارى» اتتى كىتاپتارى كوپشىلىككە تانىستىرىلىپ، كەش قوناقتارىنا دا تاراتىلدى. دارىگەردىڭ كىتاپتارى ءتۇرلى تاقىرىپقا باعىتتالعان. ماسەلەن، «قازاق ەمشىلىگى» كىتابىنا قايرات ايدارحانۇلىنىڭ ۇزاق جىلدارعى ەڭبەكتەرى مەن زەرتتەۋلەرى ەنگىزىلگەن. ودان بولەك، اتالعان كىتاپتا قازاق ەمشىلىگىندە ۇدايى قولدانىلاتىن دارىلەر، تابيعي ەمدەۋ جولدارى توپتاستىرىلعان.  كەشكە مايتالمان اقىن-جازۋشىلار، ەلىمىزگە بەلگىلى باسپاگەرلەر، باق وكىلدەرى مەن قالالىق كىتاپحانا مەڭگەرۋشىلەرى قاتىستى. سونىڭ ىشىندە، بەلگىلى عالىم، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك ماقسۇت تەمىرباەۆ، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى،

  • قازاق ءتىلى- قايتا جاڭعىرعان، بەلسەندى تىلدەردىڭ توبىنا كىردى

    دۇنيە جۇزىندە جەتى مىڭنان استام ءتىل بار. ونىڭ شامامەن توقسان بەس پايىزىندا الەم حالقىنىڭ بار بولعانى ءتورت-اق پايىزى سويلەيدى. ەكى جارىم مىڭداي تىلگە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى ءتونىپ تۇر. ونىڭ ىشىندە تۇركى تىلدەرى دە بار. ال قازاق ءتىلى سوڭعى شيرەك عاسىردا سويلەۋشى سانى بويىنشا دا، ينستيتۋتتىق قولداۋ بويىنشا دا ءتىزىم باسىنداعى قايتا جاڭعىرعان، بەلسەندى تىلدەردىڭ توبىنا كىردى. تەك مادەني-وتباسىلىق قاتىناس قۇرالى ەمەس، تۇتىنۋشى تىلىنە اينالا باستادى. بىرتىندەپ نەگىزگى قولدانۋ كەڭىستىگى – قازاقستاندا ەكونوميكا، ساۋدا مەن بيزنەس سالالارىندا دا پوزيتسياسى كۇشەيە بەرمەك. مۇنى قاساقانا قاسارىسىپ بايقاعىسى كەلمەيتىن ادامدار مادەني-لينگۆيستيكالىق ءپليۋراليزمدى مويىنداماسا، تۇتىنۋشىنىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن ءوز تىلىندە قىزمەت تالاپ ەتۋ حاقىن سىيلاماسا، باسەكەگە قابىلەتسىز توپ رەتىندە قوعامنىڭ دا، نارىقتىڭ دا شەتىنە شىعىپ قالادى.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: