|  |  | 

Mädeniet Ruhaniyat

Qwralaydıñ salqını amalı qalay şıqqan…

7Edil Alash

Wlan ğayır aymaqtar Qıstan endi şığıp jatqanda, oñtüstik jwrtşılığı jazğı kiimge auısıp aladı. Dese de qazirgidey mamırdıñ orta twsınan bastap jeñil kiimdiniñ bäri ahılap-ühilep, twmauratıp qaladı. «Jaz kelgende salqındağanı nesi» deytinder de bar. Bwğan sebep jastar men qala twrğındarı arasında «Qwralay salqını» wğımınıñ wmıtılıp bara jatqanı bolsa kerek. Äytpese jaz äbden öz tağına otırmay, halıq jılı kiimin tastamağan.
«Qwralay salqını» degen ne?
qazaq halqı mamır ayınıñ ekinşi jartısında orın alatın 2~3 tauliktik kün suıtuın «Qwralay salqını» dep atağan.
Atalu sebebi qanday? ülkenderdiñ auzınan oqtın-oqtın estip qalatın bwl atau qazaq halqı üşin qaşan da kieli sanalğan kiikterdiñ töldeytin mezgiline baylanıstı atalıp ketken. Qwralay ─ kiiktiñ töli.

Aua rayı qalay özgeredi?
Qwralay salqını kezinde kün tünerip, taulı-töbeli jerge qaray bwlt üyiriledi. Mwnday qolaysızdıq bir jetige ne on şaqtı künge sozıladı. Osı kezde töldeui jaqındağan qoñır añdar bwlt üyirilgen jerlerge toptasatın körinedi. «Kiik laqtağan jerge Nayzağay oynaydı» dep otıratın qariyalar, bwl da qoñır añdar künniñ közinen tasa jerge töldeytinine baylanıstı bolsa kerek. Bir ğajabı, kiik qanşa köp bolsa da, olar 2~3 kün işinde tügeldey töldep ülgeredi eken.5

Künniñ suıtıp, jel twruınıñ ıqpalı?
Kiik töldegen kezde künniñ suıtuı qwralaydıñ ayaqtanuına tikeley äser etedi. Jaña tuğan töl jerdiñ qara suığına şıdamay, tez twrıp ketedi eken.

Jeldiñ de özindik funkciyası bar.

Kiik özge törtayaqtılarsekildi şuın jalap tüsirmeydi. Januar jelge qarsı jürgende bwl üderis tabiğattıñ ıqpalımen jüzege asadı.

Dala tağılarınıñ tabeti joyıladı8

Qwralay salqınınıñ tağı bir ğajabı, dalanıñ näzik erkelerine sonday qwmar jırtqıştardıñ däl osı «Qwralay salqını» kezinde tabeti qaşıp, etke jaqınday almay qaladı eken. Qwralaylar ayağınan twrıp ketken kezde ğana jırtqıştardıñ etke degen tabeti qayta oraladı.
Qwstardan tüyetäbän qorğaydı

Bwl az künniñ qasietin bildiretin tağı bir jağday bar. Bizdiñ dalada ösetin tüyetabandi da tek osı kezeñ de köruge boladı. Keremettigi sonda, onıñ ülken qızğılt jasıl tüsti japıraqtarı jañatuğan qwralaydı jasırıp twradı eken. YAğni, qırağı bürkitterdiñ özi tabiğattıñ qorğauında jatqan qwralaydı köre almaytınday jağday tuğızadı.
Kie
Qazaq danalığı ğasırlarboyğı ömir täjiribesinen jinaqtalğan. Kiikti qasietti dep bağalauı da sebepsizemes. Januar töldeytin uaqıtta tabiğat ─ ananıñ özi amal jasaytını sol kieniñ belgisi emes pe? !

Tags

Related Articles

  • Qoş bol, Sovettik ataular!

    Redakciyadan: Küni büginge deyin Bolat Bakauov basqaratın Pavlodar oblısına, ondağı tildik mäselelerge, jer-su ataularına, äleumettik mäselelerge t.b. qatıstı sıni söz Abai.kz aqparattıq portalında az jazılğan joq. Biz jazsaq ötkir häm ädil sın jazdıq. Bireudi naqaq qaralap, derek bwrmalağan joqpız. Özekti problemalarğa öz oyımızdı qostıq. Sonıñ biri – öñirdegi ögey ataular edi. Eski odaqtıñ kezinde ideologiyalıq mäjbürleu arqılı engen sol bir sayasi häm beysauat ataulardıñ küni büginge deyin saqtalıp kele jatqanın talay ret jazdıq.  Bügin redakciyamızdıñ elektrondı poştasına Pavlodar oblısı Tilderdi damıtu jönindegi basqarmasınıñ onomastika jwmıstarı bölimi öñirdegi jer-su, eldi-meken men köşe, audan atauların qazaqılandıru boyınşa atqarılğan jwmıstar turalı egjey-tegjeyli bayandap, maqala joldaptı. Söytsek, Kereku jwrtı “Qoş bol, sovettik ataular” depti. Naqtılap

  • Qazaq tili tek kedeylerge kerek…  

        Elimizdegi jalpı  otbasınıñ sanı 2,3 mln-nan astam desedi.Jariyalanğan derekterge süyensek olardıñ  seksenge tayauı  älemdik bahuattı baylarmen teñese  alatın şamalı  eken.Jalpı wlttıq burjuylardıñ  negizi qalanğan tärizdi.Ekinşi jağınan kedeyler de olarğa say, qalıspay ösipti.Bilikti uälidiñ  sözine qarağanda äleumettik jağınan az qam-tılğan otbası- 600 mıñğa tayau körinedi.Olardı taqır kedeyge sanaytındar da bar eken. Qazaq qoğamınıñ ötken tarihına  köz jügirtseñiz,ölkemizde,jalpı aumaqta, tınıştıq ornap,adamdar alañsız ömir sürip, tirlik keşken, «qoy üstine boz torğay jwmırtqalağan da», aştıqtan qırılıp-joyılıp,tentirep bezip,auıp-köşip,zar eñiregen zaman  da bolıptı. Biraq,qay-qaysısı da wzaqqa sozılmaptı.Elbasına jaqsılıqtı ornatıp,basın biriktirip,memleket  qwrıp,halıqtıñ äl-auqatın qalpına keltirude, handardıñ,bilerdiñ,swltandardıñ,batırlardıñ,oyşıl-ğwlama aqılmandardıñ , küres-kerlerdiñ,qayratkerlerdiñ salihalı sayasatı şeşuşi röl atqarıptı.Al,qırılıp joyılu,tentirep bezu,basqanıñ qol astına enip,bodandıqqa aynalu jaularımızdıñ jımısqı sayasatı,wlı derjavalıq şovinistik piğılı

  • Tereñnen tergen jäuhar ilim

    Pedagogika-filosofmyamen tamırlas ğılım.Onı qısqaşa payımdasaq:ol-adamdı damıtu jolın ayqındauşı  filosofiya. Al,din degenimiz adamzattı Jaratuşınıñ salğan jol-ınan adastırsay alıp jürer, bağıt-bağdarın nwsqauşı şamşıraq.  Mine,  sondıqtan da, Imanipedagogika jeke bir wlttıñ nemese näsildiñ,dinniñ  nesibesi emes jalpığa ortaq , wltandı tanım qorı. Imanipedagogika adamzattıñ eñ asıl sapası,adamşılıqtıñ asqar şıñı izgilikke  negizdelgenlikten:Birinşi.Öskeleñ jas wrpaq tärbiesiniñ pedagogikalıq ideyaları men täjiribesiniñ tarihi dästürler tamırı tereñge ketedi. Otandıq pedagogika ğılımı ğasırlar boyı – bala eñ joğarı qwndılıq, adam ömiriniñ jalğası, adamzat qoğamın jalğastıruşı degen izgilikti oydıñ negizinde damıp keledi. Qay kezde de bala tärbiesi sol qoğamnıñ bastı mindetiniñ biri bolğan. Sondıqtan otandıq izgilikti pedagogikanıñ dästürlerin damıta  otırıp onıñ twğırlı tüyinderin tirek etedi.Qazaqta tälim-tärbielik köptegen ilim-bilim bar.Mäselen:Erlik-batırlıqqa baulu qazaq

  • ANA TİLİM – BAYLIĞIM

    Kokajaeva A.B. Qazaq memlekettik qızdar pedagogikalıq universiteti, matematika kafedrasınıñ qauım.professor m.a. Zaman talabına say innovaciya men tehnologiyanıñ jaña kezeñine qadam basqan halqımız üşin bastı mäselelerdiñ biri ol – til tağdırı, yağni «Til tağdırı – wrpaq tağdırı, wrpaq tağdırı – el tağdırı». Elbasımız atap körsetken jañğırudıñ Üşinşi kezeñine köşuimiz jahandıq tehnologiyalıq bäsekelestigimizdi arttırumen qatar, ruhani- mädeni  damuımızğa da serpin bereri barşağa mälim. Osığan oray, qazirgi zamanaui qoğam azamattarı tildik ortanı jetildiruge, onıñ işinde qazaq tilin öz elimizdiñ bolaşaq damuı üşin ortaq tilge aynaldıruğa atsalısuımız qajet. Til mäselesi – bolaşaq wrpaqqa maqtanışpen tapsıratın ata- babamızdıñ qaldırğan amanatı. Osı ana tilimiz qarım-qatınas jasap kele jatqan wrpağımızdıñ ötkeni men bügingisin salmaqtay kele, keleşegi bayandı

  • Ruhani jañğıru – öskeleñ wrpaq negizi

    Qazaq memlekettik qızdar pedagogikalıq universiteti Pedagogika ğılımdarınıñ kandidatı Bekbolğanova A.Q. «Ruhani Jañğıru» – barlıq qazirgi zamanğı qauip-qaterler men jahandanu sın-qaterlerin eskere otırıp, qazaqstandıqtardıñ ruhani qwndılıqtarın jañğırtuğa bağıttalğan memleket basşısınıñ bağdarlamalıq maqalası. Jahandanu däuirinde mañızdı faktorlardıñ biri- bilim bügingi wrpaq qalıptastıru bolıp tabıladı. Qazaqstandıq patriotizmdi tärbieleu-memlekettiñ ğana emes, otbasınıñ da, eñbek wjımınıñ da, jalpı qoğamnıñ da mañızdı mindetteriniñ biri. Biraq bwl jerde bastı röl bilim beru jüyesine beriledi. Pedagogterdiñ mindeti patriotizm negizderin tüsindiru,patriottıq tärbie beru jäne patriottıq sezimdi jan-jaqtı damıtu. Bilim beru salasında sabaqtarda da, sınıptan tıs is-şaralarda da patriottıq tärbieniñ türli bağıttarı men nısandarı bar. Bügingi tañda mwğalim men oquşınıñ ıntımaqtastığı, dialogı, onıñ jeke ömirlik täjiribesine süyenu, oquşınıñ özindik ömir

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: