|  |  |  | 

تاريح قازاق حاندىعىنا 550 جىل قازاق شەجىرەسى

قازاق رۋ-تايپالارىنىڭ وتباسى سانى ترالى ءتىزىم داپتەرى

Qazaqhanigi(تسيانلۋنا جىلنامىسىنىڭ 23-جىلى 1-اي) 1758-جىلى اقپان 21-قۇجات

1758 جىلعى اقپان ايىندا حاتتالىپ، تىركەلگەن «قازاق تايپالارىنىڭ سانى تۋرالى»
تىزبەدە: «ورتا جۇزدە: تاراقتى، ارعىن، نايمان، كەرەي، ۋاق، تولەڭگىت، قىپشاق قا­تارلى 7 تايپا بار»، ەكەندىگى كورسەتىلەدى دە، ولاردىڭ سانى، كىمنىڭ بيلىگىندە ەكەندىگى قۇجات تۇرىندە جازىلعان. كونە تاريحي ماعلۇمات رەتىندە ، بۇل دەرەكتەر «قوجابەرگەن باتىر»  اتتى زەرتتەۋ كىتابتىڭ  192-194 بەتتەرىندە تولىق بەرىلگەن.

مۇندا ءبىز اۋەلى 21-قۇجاتتى ەرەكشە اتاعىمىز كەلەدى، ويتكەنى، وزگە
قۇجاتتاردا ساقتالعان ماعلۇماتتارعا قاراعاندا، بۇل قۇجاتتىڭ ارعى
تۇپنۇسقاسىن وزگە ەمەس، ابىلاي حاننىڭ ءوزى جازىپ بەرگەن. دەمەك، مۇنداعى
اتالعان تۇلعالار – ابىلاي حان مويىنداعان، ساناسقان ورتا ءجۇز قازاق
باسشىلارى. 

hanbatyr

 

 

 

 

 

 

 

 

اشامايلى-كەرەيدىڭ 10 000 وتباسى تۇرسىنباي باتىردىڭ (بالتا-كەرەي تۇرسىنباي اتاناعان باتىر. –ز.ت.) بيلىگىندە;

اشامايلى-كەرەيدىڭ قۇرقار رۋىنىڭ 2 000 وتباسى مازاركەلدى  باتىردىڭ بيلىگىندە;

اباق-كەرەيدىڭ 1000 وتباسى قوجابەرگەن باتىردىڭ  بيلىگىندە;

اباق-كەرەيدىڭ 500 وتباسى نياز باتىردىڭ  بيلىگىندە;

يتەلى-كەرەيدىڭ  1000 وتباسى جانتورە باتىردىڭ بيلىگىندە.

ۋاق تايپاسىنىڭ 1000 وتباسى سارى باياننىڭ بيلىگىندە;

ۋاق تايپاسىنىڭ 1000 وتباسى تىلەۋ باتىردىڭ بيلىگىندە.

ۋاق تايپاسىنىڭ بارماق باتىرى 500 وتباسىن باسقارادى.

ەرگەنەكتى-ۋاق رۋىنىڭ 1000 وتباسى ەسەنقۇل باتىردىڭ بيلىگىندە.

جاڭا ۋاقتىڭ 500 وتباسى سارى باتىردىڭ  بيلىگىندە.

قىپشاق تايپاسىنىڭ 3000 وتباسى قوشقارباي باتىردىڭ بيلىگىندە;

«تاراقتى تايپاسىنىڭ 400-گە جۋىق وتباسى نايمانتاي باتىردىڭ  بيلىگىندە. (تاراقتى باي­عوزى باتىردىڭ اكەسى نايمانتاي باتىر. –ز.ت.)

قانجىعالى ارعىننىڭ 2000 وتباسى بوگەنباي باتىردىڭ بيلىگىندە;

قاراكەسەكتىڭ 2000 وتباسى قازىبەك ءبيدىڭ بيلىگىندە;

التاي-ارعىننىڭ 3000 وتباسى نياز باتىردىڭ بيلىگىندە،

اباقتىڭ 500 وتباسى نياز باتىردىڭ بيلىگىندە، بۇرىنعى تەكسەرۋدە بۇل تايپا ءتىزىم داپتەرىندە  بولماعان. (قارقارالى سىرتىنداعى كوكشەتاۋ كەرەيلەرى ەمەس پە ەكەن؟ –ز.ت.)

اتىعاي-ارعىننىڭ 1000 وتباسى جاپەك باتىردىڭ،

قاراۋىل-ارعىننىڭ 2000 وتباسى يتقارا باتىردىڭ،

باسەتيىن-ارعىننىڭ 2000 وتباسى جانۇزاق باتىردىڭ،

توبىقتى-ارعىننىڭ 1000 وتباسى قارپىق ءبيدىڭ،

قوزعان-ارعىننىڭ 1000 وتباسى تولەۋكە ءبيدىڭ،

ءتورتۋىل-ارعىننىڭ 2000 وتباسى بابەكە ءبيدىڭ،

ارعىن مايلى-بالتا رۋىنىڭ 1000 وتباسى يتقارا باتىردىڭ،

بابا-ارعىنننىڭ  500 وتباسى بابانازار ءبيدىڭ قاراۋىندا.

جوعارىدا اتالعان ارعىننىڭ 11 رۋى  جىلدىڭ ءتورت ماۋسىمىندا وباعان-توبىل، حانشاعان-مودە قاتارلى جەرلەردە كوشىپ-قونىپ، مال باعىپ جۇرەدى…

بيىل التاي-ارعىنداردىڭ قازىبەك بي، نياز باتىر سىندى ادامدارى قارقارالى، قازىلىق (ەجەلگى اۋىز ادەبيەتىندە «ون ەكى قازىلىق وي تۇندىك» اتالعان: قارقارالى، قۋ، كەنت، بوقتى، مىرجىق، ەدىرەي، قىزىلاراي، بۇعىلى، تاعىلى، باياناۋلا، جەلتاۋ، دالبا، كەيدە «ارقاداعى «بەس قازىلىق» اتالعان: قارقارالى، قۋ، ەدىرەي، مىرجىق، كەنت تاۋلارى ايماعى. –ز.ت.) جەرلەرىنە قونىستانعان.

تولەڭگىت تايپاسىنىڭ 1000 وتباسى جانازار (جانبازار بولۋى مۇمكىن. –ز.ت.) باتىردىڭ بيلىگىندە، بۇرىنعى تەكسەرۋدە بۇل تايپا ءتىزىم داپتەرىندە بولماعان. ەلدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بۇل تايپانىڭ حالقى تاۋكە حاننىڭ يەلىگىندە بولعان. مۇندا ءار ءتۇرلى ادامدار بار.

تەرىستاڭبالى تايپاسىنىڭ 1000 وتباسى جا­رىلعاپ باتىردىڭ بيلىگىندە;

قاراكەرەي-بايجىگىت نايماننىڭ 10 000 وتباسى قابانباي باتىر مەن داۋلەتباي باتىردىڭ بيلىگىندە;

ماتاي-نايماننىڭ 10 000 وتباسى ولجاباي مەن اتالىقتىڭ بيلىگىندە;

سادىر-نايماننىڭ 1000 وتباسى مالاي باتىردىڭ بيلىگىندە;

ءتورتۋىل-نايماننىڭ 1000 وتباسى تۇڭعاتار ءبيدىڭ بيلىگىندە;

بولاقشى-نايماننىڭ 500 وتباسى تاز باتىردىڭ بيلىگىندە. بۇرىنعى تەكسەرۋدە بۇل تايپا ءتىزىم داپتەرىندە  بولماعان.

كوكجارلى-نايماننىڭ 1000 وتباسى باراق باتىردىڭ  بيلىگىندە;

بۋرا-نايماننىڭ 2000 وتباسى جاۋباسار باتىردىڭ بيلىگىندە;

باعانالى-نايماننىڭ 2000 وتباسى مالار باتىردىڭ بيلىگىندە;

 «مالىمەتتەردى قازاق دالاسىنا بارعان ءمانجۋ ەلشىلەرى ابىلاي حاننىڭ ءوز اۋزىنان ەستىپ، جازىپ العانىنا»

باقىت ەجەنحانۇلى

 

Related Articles

  • گەرب اۋىستىرۋ ماسەلەسى نەمەسە «تەرىستەۋ سيندرومى» قالاي پايدا بولدى؟!

    ەلىمىزدىڭ گەربىن اۋىستىرۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىسى (و باستا ۇسىنىس سۋرەتشى-ديزاينەر مامانداردان شىققان سياقتى) تۇتاس قوعامدا بولماعانمەن، الەۋمەتتىك جەلىلەردە اجەپتاۋىر قارسىلىق تۋدىردى. بىراق، بايىپتاپ قاراساق، بۇل قارسىلىقتىڭ قازىرگى گەربتىڭ قازاق ءۇشىن ەرەكشە قاستەرلى نەمەسە ەستەتيكالىق تۇرعىدان ءمىنسىز بولۋىنا ەش قاتىسى جوقتىعىن اڭعاراسىز. سوڭعى ۋاقىتتارى، اۋىر ىندەتپەن قاتار كەلگەن قاڭتار تراگەدياسىنان باستاپ، حالىق ايتارلىقتاي كۇيزەلىسكە ۇشىرادى. قازاقستاننىڭ ەركىنەن تىس، سوعىسقا، باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى بولىپ جاتقان ەكونوميكالىق قيىندىق سالدارىنان حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى تومەندەدى. وسىنىڭ ءبارى قازىر قوعامدا بايقالىپ قالعان «تەرىستەۋ سيندرومىنا» تۇرتكى بولدى. «تەرىستەۋ سيندرومى» – دۇرىستى دا بۇرىسقا شىعاراتىن، قانداي باستاماعا بولسىن قارسى رەاكتسيا شاقىراتىن قۇبىلىس. الەۋمەتتىك پسيحولوگيانى زەرتتەۋشىلەردىڭ پايىمداۋىنشا، وسى قۇبىلىستى بارىنشا كۇشەيتىپ تۇرعان فاكتور – الەۋمەتتىك جەلىلەر. ياعني، الداعى ۋاقىتتا

  • حريستيان ميسسيونەرلەرىنىڭ قۇمداعى ىزدەرى

    ورىنى: قاشقار ق-سى; جىلى: 1933 ج; اتى-ءجونى: قابىل احوند; ءدىنى: حريستيان; تۇسىنىكتەمە: بۇل جىگىتتىڭ كەيىنگى ەسىمى قابىل احوند، حريستيان ءدىنىن قابىلداعان العاشقى ۇيعىر. كەيىن ءدىني سەنىمىنە بايلانىستى ولتىرىلگەن. سۋرەت ەۋروپاداعى ميسسيونەرلىك مۋزەي ارحيۆىندە ساقتاۋلى. اتالعان مۋزەيدە جۇزدەگەن حريستيان ۇيعىر وكىلدەرىنىڭ سۋرەتى ساقتالعان. 1930 جىلدارى حريستيان ۇيعىرلارىنا تۇرعىلىقتى مۇسىلماندار مەن اكىمشىلىك بيلىك تاراپىنان قىسىم كورسەتىلە باستاعان سوڭ ءبىر ءبولىمى ميسسيونەرلەرگە ىلەسىپ ەۋروپا ەلدەرىنە “ھيجراعا” كەتتى. القيسسا حريستيان الەمىنىڭ قاشقارياعا باسا ءمان بەرۋى اسىرەسە ياقۇپ بەك مەملەكەتى كەزەڭىندە جاڭا مۇمكىندىكتەردى قولعا كەلتىردى. 1860-70 جج. قاشقاريانىڭ تسين يمپەرياسىنا بايلانىستى كوڭىل كۇيىن جاقسى پايدالانعان حريستيان الەمى ءۇندىستان مەن تيبەت ارقىلى قاشقارياعا مادەني ىقپالىن جۇرگىزە باستادى. ولاردىڭ ماقساتى بۇل ايماقتى رەسەي يمپەرياسىنان بۇرىن ءوز ىقپالىنا

  • ايتپاي كەتتى دەمەڭىز… (تيبەت ءارحيۆى تۋرالى)

    التايدان اۋعان ەل تۋرالى تاريحي جازبالاردا وقتىن-وقتىن ايتىلعانى بولماسا ءيسى قازاق جۇرتىنا تيبەت تۋرالى تۇسىنىك ءالى كۇنگە دەيىن بەيمالىم. اسىرەسە تيبەت جازبا دەرەكتەرىندە كۇللى تۇركى بالاسىنىڭ تاريحى تۋرالى تىڭ دەرەكتەردىڭ كومۋلى جاتقانىن تىپتەن بىلە بەرمەيمىز. تيبەت- تاريحي دەرەكتىڭ ەڭ كوپ ساقتالعان ايماعى سانالادى. مادەني، ادەبي، رۋحاني جانە تاريحي ءتۇرلى دەرەكتەردىڭ ىقىلىم زاماننان بەرى جاقسى ساقتالۋىمەن سىرت الەمدى وزىنە باۋراپ كەگەن تيبەت جۇرتىنا 19 عاسىردان باستاپ باتىس ەكسپەديتسياسى باسا نازار اۋدارىپ كەشەندى زەرتتەۋلەر جاسادى. سونىڭ نەگىزىندە تيبەتتەگى كەيبىر سالالىق بايىرعى دەرەكتەر باتىسقا كوشىرىلدى. ەسەسىنە تيبەتتانۋ عىلىمى قالىپتاستى. جاعىرافيالىق ورنالاسۋى تىم ۇزاق بولعاندىقتان تيبەتتانۋ عىلىمى قازاق جۇرتىنا قاجەتتىلىك تۋدىرمادى. تيبەتتانۋمەن نەگىزىندە الپاۋىت كۇشتەر اينالىستى. ولار تيبەت جۇرتىن يگەرۋدى باسقا قىرىنان باعالادى. تيبەتتە

  • دەموگرافيالىق ساراپتاما

    1-ءشى سۋرەت قازاقتار; دەموگرافيالىق احۋال 1949-2020 جج. ارالىعىن سالىستىرمالى كورسەتكەن. 1949 جىلعا دەيىن، اتاپ ايتقاندا كوممۋنيستىك قىتاي ۇكىمەتى ورناعانعا دەيىن شىنجاڭ ولكەسىنىڭ سولتۇستىك بولىگىندە قازاقتار، وڭتۇستىك بولىگى قاشقاريادا ۇيعىرلار باسىم ساندى ۇستادى. 1951-54 جىلدارى ۇلتتىق مەجەلەۋ كەزىندە ورتالىق ۇكىمەت قۇرعان كوميسسيا ساراپتاماسى بويىنشا ۇلتتىق اۆتونوميالىق تەرريتوريانى انىقتاۋ مىنا ەكى باعىتتا جۇرگىزىلدى. ولار: ءبىرىنشى، ۇلتتىق اۆتونوميانى مەجەلەۋ بويىنشا ونىڭ اتاۋىن تۇراقتاندىرۋ. وسى بويىنشا ءۇش اتاۋ ۇسىنىلدى: *شىعىس تۇركىستان اۆتونوميالىق فەدەراتسيالىق رەسپۋبيليكاسى; *ۇيعىرستان اۆتونوميالىق رەسپۋبيليكاسى; *شىنجاڭ اۆتونوميالى رەسپۋبيليكاسى. ەكىنشى، اۆتونوميانىڭ اكىمشىلىك تۇرپاتىن انىقتاۋ; وسى بويىنشا: *فەدەرەتسيالىق تۇرپات; *اۆتونوميالىق وبلىس جانە وكۋرگ تۇرپات; *ايماق جانە اۋدان دارەجەلى اۆتونوميالىق وكۋرگ تۇرپاتى. مەجەلەۋ كوميسسياسى اتالعان ەكى باعىتتا ساراپتاما ناتيجەسىن قورىتىندىلادى. كوميسسيا قورىتىندىسى بويىنشا شىنجاڭ ولكەسىنىڭ

  • باقسىلار ينستيتۋتى

    ساراپتاما (وقىساڭىز وكىنبەيسىز) ءبىرىنشى، ىلكىدە تۇركى بالاسىندا ارنايى قاعان قۇزىرەتى ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن كورىپكەل باقسىلار ينستيتۋتى بولعان. اتى باقسى بولعانىمەن حاننىڭ قىرىق كىسىلىك اقىلشىسى ەدى. كورىپكەل باقسىلار حان كەڭەسى كەزىندە الداعى قاندايدا ءبىر ساياسي وقيعا مەن سيتۋاتسيانى كۇنى بۇرتىن بولجاپ، ءدوپ باسىپ تالداپ ءھام ساراپتاپ بەرە الاتىن سونى قابىلەتتىڭ يەسى-ءتىن. ولاردى ساياسي كورىپكەلدەر دەپ اتاسا دا بولادى. حان ەكىنشى ءبىر ەلدى جەڭۋ ءۇشىن بىلەك كۇشىنەن بولەك كورىپكەل باقسىلاردىڭ ستراتەگيالىق بولجاۋىنا دا جۇگىنەتىن. قارسىلاس ەلدىڭ كورىپكەل باقسىلارى دا وڭاي ەمەس ارينە. ەكىنشى، ۋاقىت وتە كەلە ساياسي كورىپكەل باقسىلار تۇركىلىك بولمىستاعى ستراتەگيالىق مەكتەپ قالىپتاستىردى. تۇركى باقسىلارى قىتاي، ءۇندى، پارسى، ۇرىم ەلدەرىن جاۋلاپ الۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. ول كەزدەگى جاھاندىق جاۋلاسۋلار جەر، سۋ،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: