Atqa minip qılışın oñdı soldı jalañdatıp “şa şa şalap” kep (qıtayşa öltiriñder degen söz) Qazaq auılın qanğa böktirip ketetin qilı oqiğalardı bala künimizden beri kitaptan oqıp ösip edik. Künşığıs Cinhay, Gansuğa auıp Tibet asıp Kaşmir, Pakistanğa at basın tiregen Altay men Wlıq Erenqabırğa qazaqtarınıñ qasiretti tağdırı turalı büginge şekim (deyin) az aytılmadı. Qanşama kitap, maqala jazıldı… Oqığan sayın say süyegiñ sırqıraydı… Äsirese, Äbetay Mwqarapwlı qwrastırıp jinaqtağan “Kieli Köş”ti oqısañızdar (alda kirilicsiyağa audarılıp jatsa) onda qasiretti oqiğalar birşama anıq jazılğan, oqıp jatqanda köz aldıñızğa beyne kinoday elestep otıradı.

Ana jolı osı paraqşamda “Qıtaydağı Mwsılman Elitasınıñ Qilı Tarihı jäne Onıñ Şığıs Türkistanğa Iqpalı” attı post jazğamın, sondağı Üştik Ma äuletiniñ bir dökeyi osı- Ma Bufañ. Bwl kisi äskeri sayasatker, biraq ömiri öte kürdeli twlğa. Bwnımen äskeri, sayasi kelsimşart jasasıp Şıñjañ qazağına erkindik äpermek bolğan Äliptiñ balası Elisqan da äskeri maman bolğan. Qızığı sol, Ma Bufañnıñ tarihi ordası bar (muzey ispetti), al Elisqanda bir tüyir tası bar eskertkiş te joq!

Älqissa, siz Cinhay ölkesiniñ Ci Niñ qalasına bara qalsañız qaladağı eñ qwrmetti orınnıñ biri- Ma Bufañ Ordası (马步芳公馆) attı tarihi muzeyge de bara ketudi wmıtpañız. Ma Bufañ dese qazaqtar qattı jekköredi. Ma Bufañnan qazaqqa kelgen qiyanattı eşuaqıtta aqtay da almaydı. Qıtay kommunistteri tipten jiirkenip qaraydı. Tipti, qıtay basşısı MAO “basqası aqiqatqa qaytsa (bağınsa) qabıldaymız, ötkenin quzamaymız. Al, Ma Bufañdı eşqaşan qabıldanbaydı” degen. Mao-dıñ batıs pen batıs teristikke jwmsağan qalıñ qolın Ma Bufañ adam janı türşigerlik därejede qırğındap jibergen. Estuge qarağanda jetpis mıñ äsker qorşaudan şığa almay qırğınğa wşıraptı, sonıñ üş mıñı äyel äsker eken, olar eñ jantürşigerlik qinaumen öltirilgen deydi. Ma Bufañ Jañ Qayşığa öziniñ adaldığın däleldeu üşin qırğında ölgen kommunist äskerdiñ birbölimin şiğa orap twzdap Nan Kindegi Jañ-ğa sauğağa wsınğan desedi (surettegidey). Jalpı, Maodıñ osı jetpis mıñ qarulı qosınınan nebäri tört jüz äsker aman qalıptı, onıñ işinde bügingi Qıtay basşısı Şi-dıñ äkesi jäne biz bala künimizde teledidarda qoyılatın 20 bölimdi “Şui' Şañçiyan” filimindegi sonday “parasattı” bop köringen Şui' Şañçiyan da bar. 
Al, osı qatıgezdigimen este qalğan Ma Bufañda jeke tarihi mwrajay bar, Qazaqta eşteñe joq… 1980-1983 jıldarı qıtayda sayasi küdik pen quğınğa wşırap atılıp ketkender men on jıl, jiırma jıl türmege otırğandar aqtala bastadı. Ömirden ozğandarı qayta wlıqtalıp, közi tirileriniñ sayasi bedeli qalpına kelip, şenderi tağılıp jattı. Tipti, kommunistter özinen bwrınğı Gomindañ ükimeti kezindegi keybir äskeri, sayasi twlğalardı da aqtap alıp, olar turalı tıñ tarihi közğarastarın ortağa qoyıp jattı. Osı twsta Ma Bufañdı kimder aqtap, kimder onıñ tarihi muzeyin qalpına keltirdi degen swraq tuadı… Bwl swraqtıñ jauabı, qıtay kommunistterimen jağalasıp ösken mwsılman elitasınıñ şoğırına tike qatıstı bolsa kerek.

Osı twsta bizdiñ qazaqtan asa köp eşkim aqtala qoyğan joq. Eñ ökiniştisi osı! Siz ünemi atın estip jüretin Ospan Silämwlı, Qalibek Hakimwlı, Qamza Şomışbaywlı, Täkimandardan tıs, Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ bwrınğı hatşısı Sälis Ämirewlı, Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ qorğanıs ministiri Zakariya Äşenwlı (bwl kisi 1948-jılı 8-qazaq polkın qwrıp, qolbasşı bolğan, qazaq polkınıñ leytnantı Madalım Bayqonaqwlı Türkiyada), Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ qarjı ministiri Janımqan Tileubaywlı, hatşısı Qabimolda Manjıbaywlı (bwl kisi bertin aqtalıptı dep estidim), kezinde Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ qwrlıs jäne orman ministiri bolğan Baymolla Qarekewlınıñ hatşısı bolğan Äbdikerim Intıqbaywlı (1947-jılı Şıñjañ Ölkelik jazuşılar odağınıñ altın iegeri atağın alğan), Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ policsiya törağası Äbeu, Manas boyında Şarqi Türkistanğa qarsı azamattıq soğıs jariyalap İlede köterilis jasap artı zor küşpen bastıqtırılğan Mälikajı (batalion komandirı), Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ orınbasarı, keyin Qazaq avtonomiyasınıñ birinşi törağası bolğan Pätiqan Sügirbaev, tipti közi tiri alıs jaqın şetelge barıp kep jürgen jazuşı Batırqan Qwsbegin de bar (bwl kisi “keşuler” attı kitabında öziniñ äli nege aqtalmağanın bayandaydı), t.b biz atın atap, tüsin tüstemegen tağı qanşama jüzdegen qazaqtıñ lauazımdı twlğaları bar. Olardı aqtau bılay qalsın, atın ataudıñ özi ülken äñgime. Sonda qıtay kommunistteri derbes jüz mıñday armiyası, derbes äskeri ükimeti bolğan Ma Bufañdı aqtap, odan küşi älde qayda “älsiz” qazaq ziyalıları men sayasi twlğaların aqtay almauı neni bildiredi? Joq, älde şegaralıq aymaqqa şoğırlı qonıs tepken qazaqtardıñ “qazaq qaupi” mäselesinen äli de alañdauı ma?!