Köz qaras

Wlttıq bank nege teñgeni qoldap otıruğa millirdtağan dollar jaratuda

kerey.kz

 |  Jul 15, 2015

QazTAG – Sergey Zelepuhin. Qazaqstan tölem teñgeriminiñ negizgi körsetkişteri köñilge optimizm wyalatpaydı. Wlttıq banktiñ osı körsetkiş boyınşa soñğı statistikalıq mälimetteri tölem balansına sırtqı teris äserlerdiñ qısımı saqtalıp twrğanın körsetedi. Nätijesinde osı indikator teris dinamikasın körsetuin jalğastırıp, qarjılıq täuekeldi küşeytude. Jazdıñ birinşi ayınıñ soñğı küni Wlttıq bank saytında makroekonomikalıq statistikanıñ kezekti ülesi jariyalandı. Odan körinetini, eldiñ bas bankiniñ altın valyutalı rezervterine odan arı tömendeu qaupi saqtala bermekşi.

Bizdiñ üreyimiz ne twradı

Biraq eñ qızığı jäne sonımen qatar alañdatatını – üşinşi toqsan qatarınan tölem balansı tapşılıqta keledi. Aytpaqşı, soñğı ret osınday körinis sonau 2008­2011 jıldarğı dağdarısta bayqalğan. Tek 2008 jılı osı körsetkiş birinşi, ekinşi, üşinşi toqsanda twraqtı türde teris mänderdi, säykesinşe ­ $1,029 mlrd, ­ $2,085 mlrd jäne ­ $1,235 mlrd körsetip otırdı. Biraq tölem balansınıñ qızıl sızıqta twruınıñ rekordı 2009­2011 jıldarı orın aldı. Osı kezeñde tölem balansı jeti toqsan qatarınan teris mändi körsetti. Biraq onıñ işinde 2009 jıldıñ alğaşqı eki toqsanı jäne 2011 jıldıñ ekinşi, üşinşi jäne törtinşi toqsandarı enbedi. Nätijesinde tölem balansı teris mänge ie osı uaqıtta, onıñ jiıntıq tapşılığı rekordtıq $15,073 mlrd­qa jetti. Al balanstıñ teris sal'dosı Wlttıq banktiñ altın valyutalı rezervterimen jabılatın bolsa, onda 2009­2011 jıldarğı teris balans orın alğan jeti toqsanda negizgi banktiñ altın valyutalı rezervteri tölem balansınıñ tapşılıq mölşerine azayğanın esepteu qiın emes. YAğni ol da $15,073 mlrd! Qarastırılıp otırğan kezeñdegi altın valyutalı rezervterdiñ kürt tömendeui 2014 jılğı jappay deval'vaciyanı jürgizudiñ türtkisi boluı da äbden mümkin.

Bügin – bası, erteñ – nağızı

Al şarua bwl jolı qalay bolıp jatır? Mwnay bağalarınıñ dereu tömendeui jäne reseylik rubl'diñ bıltır odan da tez älsireui tölem teñgerimine ayna sekildi şağılısıp körinis taptı. Wlttıq banktiñ statistikalıq esepterine säykes, 2014­tiñ üşinşi jäne törtinşi toqsanında bwl körsetkiş baysaldı minusta, säykesinşe $2,17 mlrd jäne $960 mln­da bolıp şıqqan. Osı rette biıldıñ birinşi toqsanında keleñsiz ürdis saqtalğan. Osı kezeñ işinde tölem teñgeriminiñ keri sal'dosı $510 mln­dı qwradı. Osı makroekonomikalıq indikator boyınşa jalpı tapşılıq bıltırdıñ soñğı eki toqsanı men ağımdağı jıldıñ birinşi toqsanında $3,64 mlrd­qa jetti dep sanau qiın emes. Basqaşa aytqanda, wlttıq valyutanı qoldau üşin Wlttıq bank qarastırılıp otırğan kezeñde $3,6 mlrd jwmsauğa mäjbür boldı. Al eger bwl sanğa bas banktiñ ötken jıldıñ birinşi toqsanında tölem teñgeriminiñ tapşılığın jabuğa şığındağan $1,262 mlrd­tı qosatın bolsaq, onda tek 2014 jılda jäne 2015 jıldıñ alğaşqı üş ayında Wlttıq bank teñgeniñ ayırbas bağamın qoldauğa öz altın valyutalı rezervterinen $5 mlrd derlik jwmsağan! Biraq, şaması, wlttıq valyutanı qoldauğa sol rezervterdi şığındau ol tek bası ğana, al alda äli nağızı kütip twrğanğa wqsaydı, öytkeni mwnaydıñ tömen bağaları men älsiz rubl' saqtalğan jağdayda, Wlttıq bankke ya öz altın valyutalı aktivterin äri qaray jwmsay beruge, ya kezekti deval'vaciyanı jürgizuge tura keledi, oğan, prezidenttiñ mälimdeuine säykes, memleket äzirşe dayın emes.

Ekiwştılıqtı betke wstap

Alayda, eger bas bank teñgeni qoldauğa milliardtağan dollar altın rezervterin jwmsaytın bolsa, onda nelikten bwl körsetkiştiñ jalpı dinamikası jağımdı bolıp qala beredi ? degen ädiletti saual tuındaydı. Al qobdişa özi­aq öte qarapayım aşıladı: Wlttıq banktiñ altın valyutalı rezervteri onıñ ekinşi deñgeyli banktermen valyutalıq ayırbas (svop) operaciyalarınıñ sebebinen ösuin jalğastıruda. Mäsele mınada, ekinşi deñgeyli bankterdiñ teñgelik ötimdiliginiñ ülken tapşılığı saldarınan olardıñ salımşılarınıñ arasındağı joğarı deval'vaciyalıq boljaldar sebebine baylanıstı, bankiler, dolbarlap aytqanda, Wlttıq bankten valyutanı teñgege ayırbastap aluda. Osı operaciyalardıñ esebinen bas bank öz altın valyutalı aktivterin tolıqtırıp otır, aytqanday, bwl oğan rezerv jäne ayırbas bağamınıñ twraqtılığı körinisin jasauğa mümkindik beredi. Biraq bilik keleşekte qanday joldı betke aladı, bal aşıp jatpaymız. Alayda kelesi närseni atap ötkendi jön deymiz: şeneunikterdiñ deval'vaciyağa alğışarttar joq deytin barlıq mälimdemeleri, äri ketse, halıqtı tınıştandıruğa arnalğan jädigöylik. Cifrlar, tipti resmi de, keri närse jayın söyleydi: teñgeniñ dereu qwldırauına degen ob'ektivti alğışarttar endigi äldeqaşan qalıptasıp bolğan. Jetispeytin jalğız dünie ol – sub'ektivti faktor, atap aytqanda sayasi erik­jiger. Jäne kim biledi, mümkin Qıtay ekonomikasındağı jağımsız ürdister men Grekiya saldarınan euroaymaqtağı problemalardıñ küşeyui sebepti mwnay bağalarınıñ jañadan qwldilauı jäne rubl'diñ älsireui türindegi keri ürdisterdiñ uşığu jağdayında ol aldağı uaqıtta payda bola qalar?

kaztag.info