|  |  | 

Тұлғалар Әдеби әлем

Мүсірепов бағалауындағы Мағауин

29342476_172806870107620_6563631990262726656_n

«Бұл Мұхтар туралы бірінші айтпағым — оның жастар қатарында саналатын кезеңі бұдан едәуір жыл бұрын өтіп кеткен екен. Біздің сыншылар ол жайды кезінде-ақ көрген болар, мен өзім кешірек көріп қалдым. Оның алпысыншы, жетпісініші жылдары жазған әңгіме, повестері қалам ұшы өткір, әр сөздің ішкі-тысқы ен таңбасын, қат-қабат сыры барын сол кезде-ақ танытыпты. Мұхтар Мағауиннің сол тұста жазған “Әйел махаббаты”, “Күтпеген кездесу” сияқты әңгімелерін, “Қара қыз” сияқты повесін оқыған сыншы, не болмаса замандас достары сол күні-ақ авторды құшақтап құттықтаған шығар деп ойлаймын. Өз басым сол достар қуанышының ішінде болмағанымды өкініш еткендеймін. Пендешілік тағы…

Мұхтар Мағауин ана тіліміздің байлығын, оралымды, астарлы, әрі от жалынды, әрі нәзік те биязы бояу-сырларын алғашқы адымдарынан бастап-ақ меңгеріп алғанын көрсетеді. Тіліміздің оралымдылығын тереңдетуге қосқан үлесі де аз емес. Еркек-әйел бейнелері қандай сом! Әр түрлі өмір талқыларына түсе жүріп, сол шытырман-шырғалаңдарда майыса да сына білмеген жастарға еріксіз қызығасың. “Күтпеген кездесудегі” Сәлкен мен Көшім сияқты ер жігіттер, зымиян Айгүл сияқты махабат жолында да, басқа тіршіліктерінде де табанды айнымас жүректі әйелдермен қатар Шәрипа, Тұлымқан, Гүлжиһан сияқты “дүниеқоңыз” әйелдер де жеткілікті. Бар арманы ғылым емес, атақ-даңқ, баю болып кеткен Бексейіт доцент, ақындық қабылеті болмаса да ақын атанып жүрген Уақас сияқты, ғылым мен әдбиетте, құдайға шүкір, тым көп кездесетін типтер де босқа күйеленбей, әділ бейнелеген.

Мағауин шығарма желісін тартуға шебер. Сиыспас бірдемелерді тоқпақтап жіберу “әдісі” онда атымен жоқ. Оқиға соғыстары – себеп пен өрісі шебер түйілген. Адам міндерін оңашалап алып қарасаң бәрі де таныс-бейтаныстар.

Әсіресе ерекше мән бере айтылуға керекті, ерекше бағалануға тиісті жағы – бұл кездері жас жазушы қатарында жүрген Мағауиннің барлық тақырыптары Ұлы Отан соғысынан кейінгі күндерімізді көрсетеді. Бейнеленген адамдары да осы дәуірдікі. Осы айтқандарымыздың әділет екендігіне сенгендіктен Мағауин Мұхтар бұдан он-он бес жыл бұрын-ақ іргелі жазушыларымыздың қатарына қосылды демекпіз. Оның соңғы жылдарда шыққан екі томдық романы “Аласапыран” бұл ойымызды толықтыра түседі. Мағауин қазір үлкен жазушылар қатарынан сенімді орын алды. Үлкен шығарма,үлкен талдауды керек етеді. Әдебиет зерттеушілерінің шаруасына қол сұқпай-ақ қысқаша ғана өз қорытындымды айтсам:

“Аласапыран” қазақ совет прозасының тағы бір үлкен мақтанышы. “Жақсы еңбек” дейтініміздің шеңберіне сыймайтын, ойы терең, тіл көркемдігін түгел меңгерген, шебер қаламынан ғана туа алатын қымбат қазына.

Мұхтар Мағауин қай шығармасында болсын еркін отырады. Тақырыптары ұсақ-ұлаң емес, бүгінгі күніміздің іргелі сауалдарына толымды жауап береді. Атүсті емес, терең жауаптар. Алған тақырыптарын терең зерттеп алатынын байқалады. Әсіресе, “Аласапыран” романын жазу үшін қанша архивті қопарғанына, қанша қалаларды кезгеніне таң қаласың. Мағауин Мұхтар орнықты дарын, үлкен талант.

Аз-мұз оқыс сөйлемдер де кездеседі: “Арқардың тоқтылары мен ешкілері” депті бір жерде. Тоқтылары десең, “саулықтары” деген дұрыс болар. Ешкіден тоқты емес, лақ туатын. Сұлу қызды бейнелегенде “апай төс” депті. “Апай төс” балуандарға, кеуделі еркектерге ғана айтылады емес пе?! Маған өте ұнамағаны – “сымбаттытын”, “ұстамдытынсың” деген екі сөз. Бір сөзде қатарынан үш “ы” әріпі болса, ол сөзді ауызша айтқанда аузың икемге келмей кететін шығар.”

Қазақ әдебиеті газеті,
1984 жылы, 27 маусым

Related Articles

  • Тұңғыш рет қазақ күресінен ақиық ақын Төлеген Айбергеновты еске алуға арналған республикалық ашық турнир Маңғыстаудан бастау алды

    Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданы, Дәулет ауылында қазақ күресінен 2004-2005 жылдары туған жасөспірімдер арасында ақиық ақын Төлеген Айбергеновты еске алуға арналған республикалық ашық турнир өтті. Тұңғыш рет ұйымдастырылып отырған турнирге Оңтүстік-Қазақстан облысы, Атырау, Ақтөбе, Қызылорда, Маңғыстау өңірі және Астана қаласынан 6 команда қатысып, барлығы 9 салмақ дәрежесі бойынша 220 спортшы чемпиондық атаққа таласты. Айта кету керек, Сыр өңірі құрамасы төрт командадан құралған, олар Қызылорда қаласы, Арал, Жаңақорған және Тасбөгет ауылы. Ашық турнир «Байтақ мекенім» қоғамдық қоры және Мұнайлы ауданы «Дәулет ауылы балалар және жасөспірімдер спорт мектебі» мемлекеттік мекемесінің ұйымдастыруымен өтті. Барлығы 36 медаль сарапқа салынды, оның 9 алтын, 9 күміс және 18 қола. Сондай-ақ, жеңіс тұғырынан көрінген әрбір спортшыға жеке Кубоктан

  • Голощекинді құлақ-шекеден ұрған Жалау Мыңбайұлы туралы білесіз бе?

    Мемлекет қайраткері Жалау Мыңбайұлының туғанына 125 жыл 2016 жылдың қысында бірінші рет Маңғыстау жерінде болдым. Жалау Мыңбай ескерткішіне тағзым етіп, осы кісінің атындағы мектеп оқушыларымен жүздестім. Биыл күз мемлекет қайраткерінің туғанына 125 жыл толады, соны қалай лайықты етіп өткізуді жергілікті білікті азаматтар ойластыра бастапты. Маған қолқа салды. Каспиге бетімді жуып тұрып, Жалау өмір сүрген уақытқа іштей біраз ой жүгірттім. Большевиктерге тек партбилет шеңберінде қарамай Абай айтқан «Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек» тұрғысынан да қарау керек-ау деген ұстаным безбеніне салып байқадым. Иә, ел азаматтары арасында ертеден түлеп, 1916 жылғы ұлт азаттық көтерілісі кезінде бас көтерген, 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Тәуелсіздік деген ұранға айналған Алаш идеясы ел билігін большевиктер заңсыз

  • Тағы бір ай келеді қияқтанып…

    Әмина Адайхан 198­4_жылы 24_ақпанда Алтай аймағын­да туған .Шынжан внивреситеті журналистика мамандығын біті­рген .Алтай аймағы жазушылар одағының мүшесі .Казыр Талдықорған қаласында жеке кәсіпкер .бір неше жыр мүшайраларының жеңімпазы .2017_ж “Жүиектегі ағыстар”, “жасты­қ_жалын жыр “_атты жыйнақтарға өлеңдері енген .Жас ақын “Әдебиет әлемі”орталығының мүшесі. “Көктем келді “ _дейді мезгіл менменсіп, Менің жаным қарашада қалғыған. Жәудіреген жанарымды көмген шық, Сене алмай жүр сәл бұған… Суретшіғып суық түндер сүңгісін, Тереземе тесірейіп қонады. Ұшып кеткен қарашада “жыл құсым”, Қайтып келген жоқ әлі… Хат жазбады тым құрыса сағынып, Хал _жәйімді біліп һәм. Елемейме жүргенімді жабығып? Мүмкін мені ұмытқан … Көктем келді, Күлкі қосып кешкі айға , Білектері білеулі . Күзді ұзатып салғым келмей ешқайда, Күтіп жүрмін біреуді

  • Екі ғасыр сақталған батыр шапаны

    «Жеті атасын білмеген жетімдіктің белгісі», «Жеті атасын білмеген жетесіз»… Айтуға ғана оңай сөздер әрине. Қағыс естіген болып құлақпен тыңдаған адамға қазақтың көп мақалының бірі сияқтанғанымен, санаға сіңіріп мимен тыңдаған адамға бұдан артық ауыр, бұдан артық ашшы сөз жоқ. «Құлақпен емес мимен тыңда..»дейтін мұндайда қазақ сатирасының атасы Оспанхан Әубәкіров . «Қазақ руға бөлінбейді, рудан құралады» дейтіні бар, «жүзге бөлінгеннің жүзі күйсін, руға бөлінген у ішіп өлсін» деген һаһарман атамыздың. Өз шыққантегін, өз әулетін білу кейінгі ұрпаққа ұғындыру, үйрету деген сөз ұлттық санадан рулық сананы жоғары қою деген сөз емес. Жаңағы жетесіз жетім атанбауы үшін. Ең маңыздысы тектілікті ту етіп, қан тазалғын сақтау үшін. Жеті атасын жетік меңгерген жеткіншек жар таңдағанда жаза

  • ҚАЛИХАНДЫ ЖАБЫЛЫП ҰРЫП, ҚАБЫРҒАСЫН СЫНДЫРҒАН ОРЫСТАРДЫ ОЛЖАС ИТШЕ ТЕПКІЛЕГЕН ЕКЕН…

    Олжас Сүлейменовтің найзағай намысты азамат екенін көпшілік біледі. Ол шығармашылығы мен ғылыми зерттеушілік жолында түркі нәсілінің орны әмәнда төрде екенін дәлелдей білді. Замандастарына, бауырларына жасаған қамқорлығы, жомарттығы мен намысын жыртуы да талай әңгіменің жүгі. Сондай оқиғаның бірін қазына тілді қаламгер, әйгілі драматург, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Қалихан Ысқақ “Келмес күндер елесі” роман-эссесінде былай суреттейді. Ол кезде жазушы Мәскеуде әдебиет институтында бір топ қазақ қаламгерлерімен қатар оқып жатса керек. “Бір күні кешқұрым бөлмеме суретші Ыдырыс Қарсақбаев кіріп келді. Бір көзі шодырайып ісіп кеткен. Келіншегі Сара лағман созып, мені шақырып кел деп жұмсап жіберсе керек. Литинститутта оқитын ақынсүрей Предреев, Иванов бастаған бес жігіт баспалдақта кездесіпті де темекі сұрапты. Ыдырыс шылым шекпейтін. Жөнін айтса,

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: