|  |  | 

مادەنيەت رۋحانيات

يتەلمەندەر اتا-بابا قونىسىندا وزدەرىن وگەي سەزىنەدى


كورنەكى سۋرەت.

كورنەكى سۋرەت.

كامچاتكادا شەنەۋنىكتەر جەرگىلىكتى يتەلمەندەر قاۋىمىنان ايماقتىڭ ەڭ باستى كورنەكتى ورنى – اشىق اسپان استىندا ورنالاسقان “پيمچاح” مۋزەيى تۇرعان جەر تەلىمىن بوساتۋدى تالاپ ەتتى. مۇنداي شەشىمگە جەردى جالعا الۋ مەرزىمىنىڭ اياقتالۋى سەبەپ بولعان. قاۋىم وكىلدەرى اتامەكەنىندە جەردى تەگىن پايدالانا المايتىندارىنا قاپالى.

“قاتتى قينالىپ، قاپالانىپ ءجۇرمىز”

سوسنوۆكا اۋىلى كامچاتكا تۇبەگىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى ەليزوۆسكي اۋدانىندا ورنالاسقان. سوسنوۆكادان التى شاقىرىم جەردە، اشىق اسپان استىندا “پيمچاح” مۋزەيى بار. تۇبەكتىڭ بايىرعى حالقى – يتەلمەندەر وسترايا تاۋى ماڭىن كيەلى جەر سانايدى.

يتەلمەندەر قاۋىمىنىڭ باسشىسى ۆەرا كوۆەينيك (ورتادا سويلەپ تۇر).

يتەلمەندەر قاۋىمىنىڭ باسشىسى ۆەرا كوۆەينيك (ورتادا سويلەپ تۇر).

 

- بيلىكتىڭ قارىم-قاتىناسى تاڭ قالدىرادى. مۇنداي دۇنيەنى العاش ءبىز جاساعانبىز. مۋزەيدى 1998 جىلى سالا باستادىق، 2000 جىلداردىڭ باسىندا اشىلدى. ءبارىن ءوزىمىز ىستەدىك، ەشكىم كومەكتەسكەن جوق. يتەلمەندەر قاۋىمى بىرلەسىپ پاتشا داۋىرىندەگىدەي اۋىل تۇرعىزدىق. ەندى سونىڭ ءبارىن تالقانداسا وتە وكىنىشتى بولماق، – دەيدى يتەلمەندەر قاۋىمىنىڭ باسشىسى ۆەرا كوۆەينيك.

“پيمچاح” ءسوزى “وت” دەگەن ماعىنا بەرەدى. بەلسەندىلەر كامچاتكانى زەرتتەۋشى ستەپان كراشەننيكوۆتىڭ جۇمىسى بويىنشا ورتاعاسىرلىق يتەلمەن اۋىلىن قالپىنا كەلتىرگەن. اۋىلدان يتەلمەندەردىڭ ءداستۇرلى قۇرىلىستارىن كورۋگە بولادى، مىسالى، اعاشتان جاسالعان كۇركە ءتارىزدى يتەلمەندەردىڭ جازعى تۇراعى بار، ونى ءوز تىلدەرىندە “بالاگان” نەمەسە “باربور” دەپ اتايدى. يتەلمەندەر قىستا بورەنەدەن سوعىلعان جەر ۇيلەردە تۇرعان. مۋزەي-اۋىلدا وت جاعاتىن ورىن مەن سولتۇستىك كامچاتكانىڭ ەجەلگى قۇدايلارىنىڭ پۇتتارى تۇرعان توتەمدىك توبەشىك بار.

يتەلمەندەردىڭ جازعى تۇراعى - بالاگان. "پيمچاح"، كامچاتكا، رەسەي.

يتەلمەندەردىڭ جازعى تۇراعى – بالاگان. “پيمچاح”، كامچاتكا، رەسەي.

 

كوۆەينيك پەن ونىڭ قاۋىمى سوڭعى جيىرما جىلدان بەرى جەرگىلىكتى بيلىكتەن جالعا الىپ كەلگەن بۇل جەردە كوپتەگەن ەتنيكالىق ەكسكۋرسيالار مەن بالالاردىڭ گاسترونوميالىق فەستيۆالدەرى وتەدى.

جىل سايىن قىركۇيەكتە “پيمچاحتا” كامچادالداردىڭ باستى ەتنيكالىق مەيرامى – “الحالالالاي” دەپ اتالاتىن ەگىن مەرەكەسىن تويلايدى. “پيمچاحتا” بۇل مەيرام 20 جىلدان بەرى تويلانىپ كەلەدى. قاۋىم مەن كەلگەن قوناقتار اۋلاعان بالىعى مەن اڭشىلىقتا قانجىعاسىن مايلاعانى ءۇشىن قۇدايلارعا العىس ايتادى.

"الحالالالاي" مەرەكەسى. "پيمچاح"، كامچاتكا، رەسەي.

“الحالالالاي” مەرەكەسى. “پيمچاح”، كامچاتكا، رەسەي.

مۋزەيدە اۋلانعان بالىقتى، تەڭىز اڭدارىن وڭدەۋگە بايلانىستى بايقاۋلار، حالىق اندەرى مەن ونەر تۇرلەرىنەن ءداستۇرلى جارىستار وتەدى. مەرەكە ەتنيكالىق بي مارافونىمەن اياقتالادى. 2016 جىلى مارافون 16 ساعات 35 مينۋتقا سوزىلىپ، رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەن. ول كەزدە مەرەكەگە 5 مىڭعا جۋىق قوناق كەلدى، ءسىبىر مەن قيىر شىعىستان 300-دەن استام ونەرپاز قاتىستى.

بىرنەشە كۇن بۇرىن ولكە اكىمشىلىگى شەنەۋنىكتەرى جەردى جالعا الۋ مەرزىمى بىتكەنىن حابارلاپ، قاۋىمعا جەر تەلىمىن بوساتۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتكەن.

جەردى وتكىزگەن سوڭ ءبارىن تراكتورمەن تەگىستەۋ كەرەك. ءوز جەرى مەن وزەنىندە وتىرىپ، كوز جاسىن بۇلاعان ابوريگەننىڭ كەيپىن كيدىك.

- وسى جىلدار بويى بالالارعا ارناپ مەيرام ۇيىمداستىردىم، بيزنەس جاساعان جوقپىن، مادەنيەتكە ۇلەس قوستىم. جالعا الۋ مەرزىمى بىتكەندە ونى قايتا سوزبايتىندارىنا سەنە المادىق. زاڭ وزگەردى دەي مە… ءبىر اپتادان بەرى ەلەڭدەپ وتىرمىز. قۇرىلىس كوپ سالىنىپ جاتىر. شەنەۋنىك ايەلدىڭ ايتۋىنشا، اكىمشىلىكتەگى بىرەۋ دەمالىستان شىققان بەتتە جەردى وتكىزۋىمىز كەرەك ەكەن. جەردى وتكىزگەن سوڭ ءبارىن تراكتورمەن تەگىستەۋ كەرەك. ءوز جەرى مەن وزەنىندە وتىرىپ، كوز جاسىن بۇلاعان ابوريگەننىڭ كەيپىن كيدىك. قازىر قاتتى قينالىپ، قاپالانىپ ءجۇرمىز، – دەيدى ۆەرا كوۆەينيك.

وتتىڭ قاسىندا بيلەپ تۇرعان ادام. "پيمچاح"، كامچاتكا.

وتتىڭ قاسىندا بيلەپ تۇرعان ادام. “پيمچاح”، كامچاتكا.

جاقىندا “پيمچاحقا” شۆەيتساريادان قوناقتار كەلەدى دەپ جوسپارلانعان ەدى، ەندى ولاردىڭ ساپارى بەلگىسىز جاعدايدا قالدى. ۆەرا كوۆەينيك كامچاتكا ولشەمىمەن العاندا شاعىن سانالاتىن 1,7 گەكتار جەر تەلىمىنىڭ بيلىككە نەلىكتەن قاجەت بولا قالعانىن تۇسىنبەيدى. قاجەت بولسا ول سوتقا جۇگىنۋگە ءازىر.

بىزگە ادامدار رۋحاني ازىق ىزدەپ: جەلدىڭ سىبدىرىن، وزەننىڭ سىلدىرىن تىڭداۋعا كەلەدى.

- بىزگە وسى جەردى بەرسە دەيمىز. بىراق ول ازىرگە ارمان عانا، ءوزىڭىز كورگەندەي، جالعا الىپ وتىرمىز. ونى ءار بەس-ون جىل سايىن جالداۋ مەرزىمىن ۇزارتۋعا تۋرا كەلەدى. مۋزەيدى بەكەردەن بەكەر دالادا، اشىق اسپان استىندا جاساعان جوقپىز، ونىڭ ءبارى رۋحاني قاجەتتىلىك. جۇرتتىڭ ءبارى بيزنەسپەن اينالىسا بەرمەيدى عوي! بىزگە ادامدار رۋحاني ازىق ىزدەپ: جەلدىڭ سىبدىرىن، وزەننىڭ سىلدىرىن تىڭداۋعا كەلەدى. كۇرەكتەپ اقشا تابۋدى عانا ويلاي بەرمەي، وسىنداي نارسەگە دە كوڭىل ءبولۋ كەرەك قوي! – دەيدى كوۆەينيك.

اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيدى راسىمەن دە بيزنەس كوزى دەپ اتاۋ قيىن. “پيمچاح” – قوعامدىق ۇيىم، جىل بويى جۇرگىزەتىن ەكسكۋرسيادان پايدا تابادى، شولۋ ەكسكۋرسياسى – 500 رۋبل، تولىق تانىسۋ – 1000 رۋبل. 12 جاسقا دەيىنگى بالالار تەگىن كىرەدى. مۋزەيگە ەرىكتىلەردى شاقىرادى، ولار شارۋاشىلىققا كومەكتەسىپ، ءبىرشاما ۋاقىت وسى اۋىلدا تۇرادى، ەكسكۋرسياعا قاتىسادى. سوسنوۆكاعا جەتۋ قيىن ەمەس، اۋىل پەتروپاۆلوۆسك-كامچاتسكيدەن كولىكپەن جۇرگەندە 40 مينۋتتىق جەردە ورنالاسقان.

يتەلمەندەر مەرەكەسى كەزىندە. "پيمچاح،" كامچاتكا.

يتەلمەندەر مەرەكەسى كەزىندە. “پيمچاح،” كامچاتكا.

وسى اپتادا يتەلمەندەر ولكە اكىمشىلىگىمەن كەزدەسپەكشى. شەنەۋنىكتەر “ماسەلەنى شەشۋگە” ۋادە بەردى، بىراق ۆەرا كوۆەينيك ولاردىڭ سوزىنە يلانا قويمايدى.

- بيلىك وكىلدەرىنەن نە كۇتۋ كەرەكتىگىن بىلمەيمىن. قالاي بۇلتارار ەكەن، كورەمىز. گۋبەرناتور بۇل جايىندا ەشتەڭە بىلمەيدى. جالعا الۋ اقشاسىن تولەيتىن ۋاقىت كەلگەندە دەرەۋ قاعاز جىبەرەدى. ال قازىر ءۇنسىز قالىپ، ابدەن تاقاعان كەزدە عانا ايتىپ وتىر. “اۋكتسيونعا قاتىسقان جوقسىڭدار، سوندىقتان جالعا الۋ مەرزىمى اياقتالدى” دەپ قاعاز جىبەرىپتى. ءبىز اۋكتسيوننان ەشقاشان ۇتا المايمىز، سەبەبى بيزنەسمەن ەمەسپىز. دەمەك، ءوز جەرىمىزدى ساتىپ الۋىمىز كەرەك ەكەن، – دەيدى ۆەرا كوۆەينيك.​ء“بىزدى ادام قۇرلى كورمەيدى”

يتەلمەندەر كامچاتكا مەن ماگادان وبلىسى اۋماعىن مەكەندەيدى. حالىقتىڭ نەگىزگى تۇرعىن مەكەنى – تيگيلسكي اۋدانىنداعى كوۆران اۋىلى، بۇل جەردە ءموبيلدى بايلانىس جوق، مۇندا تۇراتىن 200 شاقتى ادام بالىق اۋلاپ، اڭشىلىقپەن اينالىسادى. كوۆرانعا تىكۇشاق نەمەسە جول تالعامايتىن كولىكپەن جەتۋگە بولادى.

- قازىر يتەلمەندەردىڭ سانى وتە از. سوڭعى ساناق بويىنشا شامامەن 3000-عا جۋىق، قازىر ودان دا ازايعان بولار. ولار تىلدەرىن ساقتاپ، دامىتقىسى كەلەدى. بىراق ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاما جوق، ءوز بەتتەرىمەن جانتالاسىپ ءجۇر. مەملەكەتتەن قارجى ءبولىنۋى كەرەك. بۇرىن سوۆەت كەزەڭىندە كورياكتار دا، يتەلمەندەر دە، ەۆەندەر دە بالاباقشادان باستاپ انا تىلدەرىن وقيتىن. وقۋ مەكەمەلەرىندە وسى تىلدەردى وقىتاتىن مۇعالىمدەرگە ساعات بولەتىن. قازىر مەكتەپتەردە اپتاسىنا ءبىر ساعات قانا بولەدى، مۇعالىم جارتى مولشەرلەمەمەن ىستەيدى. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ مەكتەپتە ءتىل وقىتىلمايدى. مەملەكەتتىڭ قولداۋى بولماسا، ءبارى بەكەر، – دەيدى ولكەنىڭ زاڭ شىعارۋ جيىنىنىڭ دەپۋتاتى تاتيانا رومانوۆا.

يتەلمەندەر ءداستۇرلى ءبيى. "پيمچاح"، كامچاتكا.

يتەلمەندەر ءداستۇرلى ءبيى. “پيمچاح”، كامچاتكا.

سولتۇستىك كامچاتكا ولكەسىنىڭ بايىرعى جانە سانى از حالىقتارىنىڭ بىرلەستىگىن باسقاراتىن تاتيانا رومانوۆانىڭ ايتۋىنشا، ەۆەندەر، چۋكچالار، الەۋتتەر مەن كامچادالدار دا يتەلمەندەر ءتارىزدى قيىندىقتى باستان وتكەرىپ جاتىر: حالىقتىڭ سانى ازايعان، مادەنيەتتى ساقتاۋعا ەنتۋزياستتار عانا ىقپال ەتەدى. تۇبەكتىڭ سولتۇستىك بولىگىندە بىرلىگىن بۇزباي تۇرىپ جاتقان كورياكتاردىڭ سانى بىركەلكى بولىپ تۇر.

قازىر بۇل ەتنيكالىق ۇلكەن مەيرامدار وتەتىن جالعىز ورىن. بۇدان باسقا ەشتەڭە قالمادى.

- ولار الىس تۇكپىردە تۇرادى، سوندىقتان ءوز ورتالارىنان الشاقتامايدى. ال “پيمچاح” – كامچاتكانىڭ بەتكە ۇستار ورنى. قازىر بۇل ەتنيكالىق ۇلكەن مەيرامدار وتەتىن جالعىز ورىن. بۇدان باسقا ەشتەڭە قالمادى. بايىرعى حالىقتار مەن تۇرعىندار ەلەۋسىز قالدى. ەگەر “پيمچاحتى” تارتىپ السا – ۇلكەن قاتەلىك بولماق. ءوز جەرىمىزدە وگەي بولىپ تۇرمىز. قالاسا، تارتىپ الادى، – دەيدى تاتيانا رومانوۆا.

رەسمي دەرەك بويىنشا، كامچاتكادا 10 ەتنيكالىق اۋىل بار، ولار نەگىزىنەن وتباسىلىق تۋريستىك ساپارلارعا ارنالعان. 2018 جىلى ەليزوۆسكي اۋدانىندا “حالچ” اتتى شاناعا جەگەتىن يتتەردى وسىرەتىن ورىن (پيتومنيك) اشىلعان.

- يت ءوسىرۋدى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا اشىلعان ورتالىق بار. سوسىن “پيمچاح” قالدى. بىراق بايىرعى تۇرعىندارعا جەر الۋ وتە قيىن. مىسالى، ولەگ زاپوروتسكي (يتەلمەندەر اسسوتسياتسياسىنىڭ توراعاسى – ازاتتىق) يتەلمەندەر داستۇرىنە ساي مەيرام وتكىزۋ ءۇشىن جەر راسىمدەۋگە تىرىستى. بىراق قانشا تىرىسسا دا بولماي جاتىر. جەردى تۇتاستاي بەرە سالاتىنداي ىستەۋگە بولا ما؟ كىم بەرە قويسىن؟ ءتىپتى ايتقىم كەلمەيدى، وتە ايانىشتى جايت.

تاتيانا رومانوۆا “پيمچاحتى” قالدىرۋ ءۇشىن قولدان كەلگەنشە ايانبايتىنىن ايتادى.

- بۇل ماسەلەنى شەشە الامىز دەپ ويلايمىن. ءوزىم بۇل تۋرالى جۇما كۇنى كەشكە عانا ءبىلدىم. ارينە، جاعىمسىز جاعداي… شەنەۋنىكتەر قالاي بولسا سولاي، دورەكى، ەنجار ارەكەت جاساعاندا وسىلاي بولادى. “كەتىڭدەر” دەگەن نە ءسوز؟ ونداي شەنەۋنىكتەردىڭ وزدەرىن قۋ كەرەك. حالىق ءۇشىن جۇمىس ىستەپ، سول ءۇشىن جالاقى الىپ وتىرسىڭدار. ولاي بولسا، ادامدارمەن دۇرىستاپ جۇمىس ىستەڭدەر. ولار “جەردى بوساتىڭدار، ول ەندى سەندەرگە تيەسىلى ەمەس” دەيدى. بۇعان قالاي توزۋگە بولادى؟

“سيبير.رەالي” سايتىنىڭ ءتىلشىسى يگور چيگارسكيحتىڭ ماتەريالى ورىسشادان اۋدارىلدى.

Related Articles

  • وسپان باتىردىڭ ەرتوقىمى ەلگە جەتپەي جاتىر

    وسىدان 63 جىل بۇرىن، وسپان باتىردى سوڭعى وعى تاۋسىلعانشا  وسى ەرتوقىمعا جاستانىپ ءوز قىزى قورعادى، باتىر اپامىزدان مۇرا بوپ قالعان ەرتوقىمدى ۇرپاقتارى ەلگە ورالتۋدى ويلايدى.     ەرلىك رۋحتىڭ ، باتىرلىقتىڭ كۋاسى بولعان مۇرانى ورتالىق مۇراجايعا امان جەتۋىنە تىلەكتەس الاش جۇرتى وسى ىسكە قول ءۇشىن بەرۋدى سۇرايدى! kerey.kz

  • مارال يشان قۇرمانۇلى.

    كەرەي رۋىنىڭ تارىشى تايپاسىنا جاتاتىن اقسارى اتاسىنىڭ نۇرىمبەت اۋلەتىنە جاتادى. بۇل ەلدىڭ اتاقونىسى وسى كۇنگى رەسەيدىڭ قورعان وبلىسى، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانى، قوستاناي وبلىسىنىڭ ۇزىنكول اۋدانى. ءبىز اڭگىمە ەتكەلى وتىرعان مارال قۇرمانۇلى جونىندە رەۆوليۋتسياعا دەيىن دە، ودان كەيىن دە، ءبىزدىڭ زامانىمىزدا دا ءبىرشاما كىتاپ، گازەت-جۋرنال بەتتەرىندە ماقالالارى شىقتى. بابامىزعا بايلانىستى ماتەريالداردى ەنتسيكلوپەديا بەتتەرىنەن دە تابۋعا بولادى. مارال يشان سول قوزعالىستىڭ رۋحاني كوسەمى بولعان ادام. قازاق قوعامىنىڭ وسى تۇستا داعدارىسقا ۇشىراعان ۇلتتىق رۋحىن كوتەرۋگە ءدىننىڭ ىقپالىن پايدالانۋعا تىرىسقان مارال بابانىڭ ازاماتتىق ەرلىگىن ۇمىتۋعا بولمايدى. يشاننىڭ اكەسى قۇرمان كەنجەبايۇلى بەس ۋاقىت نامازىن قالدىرماعان، ءارى باتىر، ءارى ءدىندار ادام بولىپتى. ونىڭ ەرەكشە ءبىر قاسيەتى – ادام ەمدەيتىن ءتاۋىپ ەكەن. ابىلايدىڭ باتىرلارىنىڭ ءبىرى،

  • ابايدىڭ ءماشھۇر جۇسىپكە قويعان سۇراعى

    توبىقتىنىڭ ەلىنە ساپارلاپ شىققان ءماشھۇر ءجۇسىپ بىرەر كىسىمەن اقىننىڭ ۇيىنە كىرىپ كەلگەندە اباي وعان الدەنەشە توسىن ساۋال قويىپ: – اقىماق باسقا ادىرايىپ كوز بىتەدى، دۋالى اۋىزعا سىلدىرلاعان ءسوز بىتەدى. كەلبەتسىز ەمەس ەكەنسىڭ. ايتشى، قۇداي قايدا؟ جۇماق پەن توزاق قايدا؟ – دەپتى. سوندا ءماشھۇر ىركىلمەستەن: – ابايدىڭ قۇدايى قايدا ەكەنىن بىلمەيمىن. مەنىڭ قۇدايىم، مىنە، جۇرەگىمدە تۇر. جۇماق پەن توزاق اركىمنىڭ ءوز ۇيىندە، قاتىنىڭ اقىلدى بولسا – جۇماق، اقىماق بولسا – توزاق، – دەگەن ەكەن. اباي سوندا: «ءماشھۇرىم، دەسە دەگەندەي ەكەنسىڭ، تورگە شىق» – دەپ قۇرمەت كورسەتىپتى. *** اق نەكە ۇرپاق! پەرزەنت! جان بىتكەننىڭ كوكىرەگىن ءاپ-ساتتە ىزگى سەزىمگە، ماقتانىشقا، قۋانىشقا تولتىراتىن قايران جالعىز اۋىز قاسيەتتى ءسوز! سەنىڭ اتىڭ دا، زاتىڭ دا ماڭگىلىك.

  • قازاقتىڭ ادامتانۋ ءىلىمى

    ءاربىر حالىقتىڭ تابيعي جاراتىلىسىندا ءوزىن باسقالاردان ەرەكشەلەپ تۇراتىن كەمەل قاسيەتى بولادى. ايتالىق، اعارتۋشى ىبىراي التىنسارين 1879 جىلى ورىنبوردا جارىق كورگەن «قازاق حرەستوماتياسى» اتتى ەڭبەگىندە، قازاق جاراتىلىسى وتە تازا حالىق، ونىڭ سانا-سەزىمى مەن سۇڭعىلالىعى بىرەۋ سالىپ بەرگەن تار شەڭبەرگە سىيمايدى دەسە، ءحىح عاسىردا ءومىر سۇرگەن پولياك زەرتتەۋشىسى ا.يانۋشكەەۆيچ كۇندەلىگىندە، «قازاقتاردىڭ اقىل-وي قابىلەتى مەن سۇڭعىلالىعىنا ەرىكسىز تاڭىرقاي، تاڭدانباسقا باسقا امال جوق» دەپ حالقىمىزدىڭ باسقالاردان ارتىق كەمەل قاسيەتى جايلى تامسانا جازادى. دەمەك، حالىقتىڭ باسقا جۇرتتان ەرەكشەلىگى – ونىڭ سۇڭعىلالىعى ەكەن. بىردە اتاقتى قاز داۋىستى قازىبەك بي تاڭ بوزىمەن جىلقى ءۇيىرىن شولىپ كەلە جاتىپ، بەتكەيدە ەرىن جاستانىپ ۇيىقتاپ جاتقان جيەنى جانىبەك باتىردى كورىپ: «ەلىڭدى ەل ەتەرسىڭ، ەجەلگى جەرگە جەتەرسىڭ، ەكى ءبورىڭ تۇرعاندا، ەكەلەنبەي نە

  • ياسين قۇمارۇلى: ەجەلگى تۇركى تايپالارىنداعى توتەمدىك اڭ – قۇستاردىڭ اڭىزدىق نەگىزدەرى

    انوتاتسيا  ماقالادا گريفون، كوكبورى (قۇسبورى) ءتاڭىر ۇعىمدارى مەن اتاۋلارى توڭىرەگىندەگى سونداي-اق ساق، عۇن، ءۇيسىن، تۇركىلەردىڭ ءبورى توتەمدىلىگى جانە اتتارىنىڭ دا بورىگە بايلانىستىلىعى زەرتتەلەدى. گريفون جانە كوكبورى گريفون (griffon) قازىرگە دەيىنگى انىقتاماعا ساي جارتىلاي ارىستان، جارتىلاي قۇماي نەمەسە باسى، قاناتى قۇس، دەنەسى ارىستان اڭىزدىق ماقۇلىق (狮鹫). بىرەۋلەر ونى جاۋىزدىقتىڭ سيمۆولىنا بالاسا ەندى بىرەۋلەر ىزگىلىكتىڭ ء(تىپتى حريستوستىڭ)نىشانى دەپ بىلەدى. «ەتيمولوگيا» اتتى  ەڭبەكتە: «حريستوس – ارىستان، ويتكەنى وندا تەڭدەسسىز پاراسات جانە قۇش-قۋات بار، حريستوس ارى قۇزعىن، ويتكەنى ول قايتا تىرىلگەن سوڭ اسپانعا كوتەرىلىپ، جۇماققا شىعادى»، – دەپ جازىلعان. گريفون كوبىنە گرەك اڭىزدارىندا جولىعادى. ونىڭ ارعى جانە كەيىنگى زامانعى مادەنيەت، ەتنوس، ت.ب. تانۋداعى ورنى ماڭىزدى. ول قيىر شىعىستىڭ ايداھارى سياقتى ءبىر داۋىر مادەنيەتىنىڭ سيمۆولى. دەسە دە، گريفون گرەك اڭىزدارىندا عانا ساقتالىپ قالماستان،  باسقا  ايماقتاردا دا  كەڭىنەن  تارالعاندىعى  بايقالادى.  اسىرەسە ونىڭ ارحەولوگيالىق دەرەگى ورتالىق ازيا وڭىرىنەن كوپ بايقالادى. بايىرعى ەلامدىقتار ونى ارحيتەكتۋرادا كەڭىنەن پايدالانعان. گەرودوتتىڭ «تاريح» اتتى ۇلى ەڭبەگىندە griffon  بىرنەشە  جەردە  جولىعادى،  بارلىعى  ساقتارعا  بايلانىستى.  گەرودوت  جانە ساقتار  جەرىندە  گريفوننىڭ  ايگىلى  بولعاندىعىن  دا  جازادى.  (IV.79)  تاريحي دەرەكتەرگە،  اڭىزدارعا  نەگىزدەلگەندە  گريفون  ۋكراينادان  ورتا  ازياعا  دەيىنگە سكيف دالاسىندا بولعان دەپ قارالادى. ساقتاردىڭ گريفون اسەم ونەرى تۋرالى: ساق مولالارىندا بار. بەرەلدە، پازىرىقتا، ەسىكتە، الاگۋدە، تىپتى عۇنداردىڭ كوشى جانە جويقىن جورىعىمەن بىرگە قيىر شىعىس جەرىنە دەيىن جەتكەندىگى بايقالادى. گەرودوتتىڭ  ايتۋىنشا،  يسسەدونداردىڭ  جوعارعى  جاعىندا  اريماسپى،  ياعني جالعىز  كوزدىلەر  تۇرادى.  ال  ولار  تۇرعان  جەردە  التىندى  قورىپ  جاتقان  گريفون بولادى  دەسە،  ول  تاعى،  يسسەدونداردىڭ  اريماسپى  جاعىنان  ىعىستىرىلىپ،  ودان سكيفتەر يسسەدوندار جاعىنان ىعىستىرىلعاندىعىن جازادى [1]. گەرودوت:  «بۇل  ارادان  شالعايداعى  جاعدايلار  تۋرالى  مالىمەتتەردى  تەك يسسەدونداردىڭ ايتقاندارىنان عانا بىلەمىز. ولار جالعىز كوزدىلەر مەن التىن قورىپ جاتقان گريفون تۋرالى اڭگىمەلەيدى. سكيفتەر بۇل اڭگىمەلەردى يسسەدونداردان ەستيدى. ودان سكيفتەر ونى گرەكتەرگە جەتكىزەدى. سونىمەن بىز ولاردى جالعىز كوزدىلەر دەپ اتادىق. سكيفتەر Arimaspi  دەيدى. «Arima» بىر دەگەندى، «spu» كوز دەگەندى بىلدىرەدى»، – دەيدى [2].

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: