|  |  |  | 

مادەنيەت سۋرەتتەر سويلەيدى شوۋ-بيزنيس

قازاق پاتريوت قۇرىلىسشىسى

kulybayev rysmendiev

11 تامىز كۇنى، بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ اۋماعىندا
قۇرىلىسشىلاردىڭ كاسىبي مەرەكەسى اتاپ ءوتىلدى. ەرىكسىز، مەنىڭ دوسىم
الەكساندر ۆلاديميروۆيچ ريازانوۆتى (1958-2009) ەسكە الدىم. ءيا، بيىلعى
تامىزدىڭ باسىندا ودەسسا قالاسىنا قىسقا ساپار شەكتىم. وسى ايماقتا ءومىر
سۇرەتىن الەكەڭنىڭ تۋىسقاندارىمەن قاۋىشتىم: بولە اعاسى الەكساندر
برايلوۆ، بولە قارىنداسى وكسانا پوزنياك، بولە ءىنىسى اندرەي بارباكار. ودەسسا
ايماعىنىڭ قۇراماسىنداعى يزمايل قالاسىندا تۇراتىن ونىڭ دوسى، جۋرناليس
الەكساندر وبودوۆسكيمەن سويلەستىم. زىمىراپ وتەتىن ۋاقىتتىڭ قارقىنى
سونشاما: بيىل ا.ۆ. ريازانوۆتىڭ مەزگىلسىز قازاسىنا دارداي ون جىل تولدى.
قايران الەكساندر ۆلاديميروۆيچ ايگىلى امەريكاندىق ەسترادالىق ءانشى
مايكل دجەكسوندەي (1958-2009) جارقىراعان جۇلدىزداي ءوتتى. ەلىمىزدىڭ
قۇرىلىس سالاسىندا الەكەڭ دە ءبىرتۋار جۇلدىز ەمەي نەمەنە؟
الايدا، كەڭ-بايتاق مەملەكەتىمىزدە كۇنى بۇگىنگى دەيىن ونىڭ قۇرمەتىنە
بىردە-ءبىر كوشە، الاڭ، داڭعىل اتالمادى. ەشقانداي ەسكەرتكىش تۇرعىزىلمادى.
قۇرىلىس ماماندىعىن جەتىك مەڭگەرەتىن وقۋشىلارعا ريازانوۆتىڭ سىيلىعى
الدە ستيپەندياسى بەرىلمەيدى. ارينە، ونىڭ دوس-جاراندارى مۇمكىندىگىنشە
الەكەڭنىڭ جەتىستىكتەرىن قۇرمەتتەيدى. مىسالى، ونىڭ اتىنداعى «ءنومىر 25-ءشى
كوپىر سالاتىن جاساعى» اشىلعان. بىراق، بۇنداي تۇلعانىڭ قازاقستان ءۇشىن
جاسالعان ەڭبەگى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تانىلۋى كەرەك. ول باسقارعان
قاپشاعايداعى «ترانسسترويموست» كومپانياسى بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ
اۋماعىندا ەڭ ءىرى كوپىر سالاتىن فيرمالارىنىڭ ءبىرى بولدى.
«ترانسسترويموست» كومپانياسىندا التى مىڭ استام جۇمىسشىلار مەن
ينجەنەرلەر ىستەدى. قازاقستان تۇگىل، رەسەيدىڭ وزىندە وسى فيرما بىرنەشە ءىرى
جوسپارلارىن ورىندادى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، سولتۇستىك كورشىمىزدىڭ
قۇرىلىس نارىعىندا قانداي قاتاڭ باسەكەلەستىك بارشىلىق! سونىڭ وزىندە،
ساشا اعاي مۇناي نەمەسە بيداي سەكىلدى تەز وتەتىن شيكىزات بۇيىمىمەن ەمەس،
قۇرىلىستىڭ ەڭ كۇردەلى سالاسى – كوپىر سالۋ ونەركاسىبى – ارقىلى رەسەيدىڭ
نارىعىندا نىق ورنىڭ باستى. ونىڭ باتىل ءومىر ۇستانىمى كۇردەلى ساياسي
ماسەلەلەردى دە قامتيتىن. تەلە سۇحباتتارىنىڭ بىرىندە الەكساندر
ۆلاديميروۆيچ بىلاي دەدى: «قازاقستان الەمدەگى ەڭ دامىعان مەملەكەتتەردىڭ
العاشقى بەستىگىنە كىرۋى ءتيىس!» نە دەگەن اسىل، جۇلدىزدارعا قاراي جەتەلەيتىن
مۇرات!
الەكەڭ اۋىلشارۋاشىلىق باتىرى نۇرمولدا الدابەرگەنوۆتەي
ەلىمىزدىڭ ناعىز ەڭبەك ەرى بولعان ەدى. بالكىم، ماركسيزم-لەنينيزم ىلىمىندەگى
«تاريحتاعى تۇلعا ماڭىزدىلىعى» («رول ليچنوستي ۆ يستوري») ۇعىمىنان
حاباردارسىز. ا.ۆ. ريازانوۆتىڭ مەزگىلسىز اجالىنان كەيىن كوپ ۇزاماي تابىستى
«ترانسسترويموست» قيراپ، بانكروتتىققا ۇشىرادى. نۇرەكەڭنىڭ دە دۇنيەدەن

2
وتكەنىنەن سوڭ، ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق دارىنىنىڭ ارقاسىندا گۇلدەنگەن
مۇقىرى اۋىلى ەكى-ءۇش جىلدان كەيىن قايتادان ارتتا قالدى. ايتپاقشى،
الەكەڭنىڭ مەزگىلسىز اجالى ونىڭ اسا قارقىندى ەڭبەكقورلىعىنىڭ سالدارى
بولسا كەرەك. ءىرى باستىق بولا تۇرا، پالەن قۇرىلىس ورنىندا شۇڭقىردىڭ
قازىلۋىن دا كەيدە باقىلادى ەڭبەك باتىرىمىز! سونشاما مۇقياتتى جەتەكشى
بولعان الەكساندر ۆلاديميروۆيچ! چەرنوبىل اپاتىنىڭ قۇتقارۋ-قالپىنا
كەلتىرۋ جۇمىستارىنا قاتىستى جىگەرلى الەكەڭ، الپاۋىت ەلدىڭ الدىندا
ازاماتتىق بورىشىن ورىنداپ.
سونىمەن قاتار، الەكساندر ۆلاديميروۆيچ كەرەمەت دوستىق قاسيەتتەرىن
يەسى بولعان. مىسالى، 2009 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا وتكەن ونىڭ 50-جىلدىق
مەرەيتويىنىڭ قۇرمەتتى قوناقتارىنىڭ اراسىندا قازاقستان
رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى قۇرىلىس ءمينيسترى اسقار التىنبەكۇلى
قۇلىباەۆ پەن جامبىل ايماعى مەركە اۋدانىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى بولات
قاناتبايۇلى رىسمەنديەۆ كوزگە ءتۇستى. مەرەيتويلىق فوتوسۋرەتىمدە قوس
بىردەي مەملەكەتتىك قايراتكەرلەر قاتارلاسىپ تۇر. ارتقى قابىرعادا
بەينەلەنگەن كوپىر – «ترانسسترويموست»-تىڭ بەلگىسى. گۇلشوقتىڭ تاساسىندا
تۇرعان مۇرتتى ەر ازامات – وسەتين حالقىنىڭ بالاسى، ا.ۆ. ريازانوۆتىڭ
ورىنباسارى تيمۋر ۆيلگەلموۆيچ ناكۋسوۆ. الەكەڭنىڭ باسقا دوسى، استانا
قالاسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى اسقار ۇزاقبايۇلى مامين، مەرەيتويدىڭ وزىنە
قاتىسپاسا دا، مەرەكەلىك شارا وتكىزىلەتىن الماتىلىق «انكارا» قوناق ۇيىنە
كەلىپ، ا.ۆ. ريازانوۆتى جەكە تۇردە قۇتتىقتادى. الەكەڭنىڭ مەرەيتويىندا
اسابا رەتىندە بەلگىلى تەلە جۇرگىزۋشىسى ۆالديس پەلش بولسا، ونىڭ مادەني
باعدارلاماسىنا نۇرلان ابدۋللين، «دوس مۇقاسان» توبى، ءجاميلا
سەركەباەۆا، يۋري لوزا، «ۆەراسى» توبى جانە باسقا ونەر قايراتكەرلەرى
قاتىسقان.
ۇلكەن كاپيتاليست بولسا دا، الەكساندر ۆلاديميروۆيچ تۋعان ەلىنە
قولىنان كەلگەنشە كومەكتەستى: مەركە ەلدى مەكەنىندە وقىعان مەكتەبىن كۇردەلى
جوندەۋدەن وتكىزىپ، كوپىر سالدى. جاسىراتىنى جوق، وزگە ۇلتتىڭ
جەتەكشىلەرىنىڭ كوبىسى قازەكەڭدەردى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا جولاتپاۋعا
تىرىسادى. ءوز كەزەگىندە، الەكەڭ كوپتەگەن قازاقتاردى ءتيىمدى جۇمىس
ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتتى. «ترانسسترويموست» كەڭسەسىندە كابينەت
ەسىكتەرى اتاۋلارىنىڭ ءبارى دەرلىك قازاقشا جازىلعان ەدى. ا.ۆ. ريازانوۆتىڭ
ۇلكەن بالاسى ۆالەنتين دە (1981-2008) وتان سۇيگىش ازامات بولدى. ۇلتتىق
قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اكادەمياسىنا تۇسكەندە، ۆاكەڭ بۇكىل تالاپكەرلەردىڭ
اراسىندا ەڭ جوعارى ۇپاي جينادى! الەكەڭ وتانىمىزدىڭ باسپاگەر مەن
ءباسپاسوز سالاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان جان ەدى. ونىڭ «مى سوەدينياەم
بەرەگا…» كىتابى اعىلشىن مەن قازاق تىلدەرىنە اۋدارىلعان، تۇساۋكەسەرى قر
ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا ءوتتى. جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تىلشىلەرىنە بىرنەشە سۇبەلى
تاپسىرىستارىن بەردى قايران كوپىر سالۋشىسى. قاپشاعايداعى باسكەتبول
قۇراما كومانداسىنا دەمەۋشىلىك جاسادى.

3

دانيار ناۋرىز

ۋكراينا

Related Articles

  • قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق. ك. توقاەۆ مىرزاعا

    قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق. ك. توقاەۆ مىرزاعا قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى! وزىڭىزگە ءمالىم، ەلدىڭ كينو قاۋىمداستىعىندا جىككە بولىنۋشىلىك بولىپ جاتىر. ءبىر جىلدان بەرى داۋ-داماي مەن تەكەتىرەستەر باسىلماي كەلەدى. كاسىبي كينوگەرلەر داۋ-دامايدان ارىلماي وتىر. ناعىز شىعارماشىلىققا ورىن قالمادى. ءبىز مۇنىڭ ءبارى وسى سالا مينيسترلىگىنىڭ ويلانباي جاساعان ارەكەتتەرىنىڭ سالدارى دەپ سانايمىز. 2019 جىلدىڭ ناۋرىزىندا، "ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى" كاق قۇرىلىپ، وعان رەسپۋبليكالىق كينو ءوندىرىسىنىڭ بارلىق نەگىزگى ماسەلەلەرىن شەشۋ قۇزىرى بەرىلدى. اقىرىندا "قازاقفيلم" ۇلتتىق كينوستۋدياسىنا قاجەتتى نازار اۋدارىلماي قالدى، ال سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس اگەنتتىگى ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىلەرىنە قارسى قىلمىستىق ءىس قوزعادى. ونىڭ قالاي اياقتالاتىنى ازىرگە بەلگىسىز، تەرگەۋ جالعاسىپ جاتىر. دەسە دە وسىنىڭ ءوزى ناعىز سوراقىلىق بولىپ وتىر. "قازاقفيلم" ۇلتتىق كينوستۋدياسىنا كەلەر

  • شەتەلدىك كومپانيا الماتىنىڭ اۋرۋحانالارىنا 15 ينگالياتور تارتۋ ەتتى

    شەتەلدىك قۇندى اپپاراتتار پنەۆمونيا جانە Covid-19 اۋىرىپ جاتقان ناۋقاستاردى ەمدەۋگە ارنالعان دەپ حابارلايدى Kerey.kz اقپاراتتىق پورتالى. QNET حالىقارالىق تىكەلەي ساۋدا كومپانياسى 15 ينگالياتوردى فتيزيوپۋلمونولوگيا ورتالىعىنا جەتكىزدى. پنەۆمونيا جانە Covid-19 ۆيرۋسىمەن اۋىرىپ جاتقان ناۋقاستار اتالعان اپپاراتتاردىڭ كومەگى ارقىلى دارىلىك زاتتاردى دەم ارقىلى جۇتادى. «بۇل كومپانيانىڭ رەسپۋبليكامىزداعى سوڭعى ايلارداعى العاشقى قايىرىمدىلىق اكتسياسى ەمەس. كوكتەمدە بيزنەستى دامىتۋ بويىنشا كوپبالالى كاسىپكەرلەرگە ارنالعان ونلاين ۆەبينارلار وتكىزدىك. از قامتىلعان وتباسىلار 50 ازىق-تۇلىك جيىنتىعىن الدى. جازدا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى №1 جانە №3 اۋرۋحانالارىنا دا قايىرىمدىلىق شاراسى جاسالدى. ول جەردەگى مەدقىزمەتكەرلەر مەن ەمدەلۋشىلەردىڭ تازا سۋ ىشۋىنە مۇمكىندىك جاسالدى. سۋدى تازارتۋعا ارنالعان «HomePure Nova» جانە اۋانى تازارتۋعا ارنالعان «AirPure» فيلترلارى مەن بەتپەردەنى ۇزاق ۋاقىت تاققاننان زارداپ شەككەن دارىگەرلەردىڭ تەرىسىنە ارنالعان

  • “ساياسي ۇپاي جيناۋعا تىرىسىپ جاتىر”. ساراپشى توقاەۆتىڭ ەاەو جيىنىندا ايتقانى جايلى

    ايان قالمۇرات قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆيدەوكونفەرەنتسيا ارقىلى وتكەن ەاەو جيىنىنا قاتىسىپ وتىر. 19 مامىر 2020 جىل. مامىردىڭ 19-ىندا ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىنا (ەاەو) مۇشە ەلدەردىڭ پرەزيدەنتتەرى ۆيدەوكونفەرەنتسيا ارقىلى وتكەن جيىندا ۇيىمنىڭ الداعى بەس جىلعا ارنالعان دامۋ ستراتەگياسىن قابىلداعان جوق. جيىن كەزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ستراتەگيا جوباسىن «ەل ۇكىمەتتەرى مەن پارلامەنتىنىڭ دەربەستىگىن شەكتەيدى» دەپ، كەيبىر تۇسىن قايتا قاراۋ قاجەت دەگەن ۇسىنىس ايتتى. تاۋەكەلدى باعالاۋ توبىنىڭ ديرەكتورى، ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپاەۆ ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسىنداعى توقاەۆ ءسوزىنىڭ استارى جايلى، نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقىرى تاياعان ءداۋىرى، ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى ىشىندەگى قوردالانىپ قالعان قايشىلىقتار جايلى ايتتى.  ەاەو ىشىندەگى جوعارعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ جوبانىڭ ىشىندە “ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ 2025

  • تاڭىرشىلدىك — قازاقتىڭ كونەرمەيتىن كونە دۇنيە تانىمى

    تاڭىرشىلدىك — قازاقتىڭ كونەرمەيتىن كونە دۇنيە تانىمى. تاڭىرشىلدىك ۇعىمىندا كوپ دىندەر قاتارلى جاراتۋشىنى بار دەپ ەسەپتەيدى، بىراق ول ادامدارعا ەلشى جىبەرمەيدى، كوكتەن كىتاپ تۇسىرمەيدى، جاراتىلىسقا ء(سىز بەن بىزگە) “سالەم” جولدامايدى — دەگەن نانىم-سەنىم بار. جاراتۋشى بارلىعىن جەرگە قالدىرعان، ءبارى اينالىپ تۇراتىن مەحانيزم. سوندىقتان جاقسىلىق جاساساڭ دا، جاماندىق جاساساڭ دا وزىڭە اينالىپ كەلەدى. سول سەبەپتى تاڭىرشىلدىك ۇعىمىنداعى ەڭ نەگىزگى عيبادات — شىن كوڭىلدەن جاقسىلىق جاساۋ، بارىڭدى ءبولىپ بەرۋ. ونى رەپرەسسيا جىلدارىندا قازاق دالاسىنا ايدالىپ كەلگەن وزگە ۇلتتار جاقسى بىلەدى. ال قازاق نەگە قىرعىنعا ۇشىرادى..؟ وعان يسلام جاۋاپ بەرە المايدى، وعان تاڭىرشىلدىك جاۋاپ بەرەدى: قازاق قاشان دا جاۋىنگەر حالىق بولعان، كەشە عۇندار قىتايلارعا قاۋىپ توندىرسە، بۇگىن سول قىتايلاردىڭ ۇرپاقتارى بىزگە قاۋىپ ءتوندىرىپ

  • شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسىنىڭ تارقاۋى تۋرالى

    1944- جىلدىڭ قاراشا ايىندا قۇلجا قالاسىندا قۇرىلعان شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى 1946- جىلعا كەلگەندە ۇكىمەتتىڭ رەسمي تۇردە تاراعانىن جانە بۇدان بىلاي شىڭجاڭ ولكەسىمەن بىرىككەن كواليتسيالى ۇكىمەت قۇرماق نيەتىن بىلدىرە وتىرىپ، ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى “ازات شارقي تۇركىستاندا” ارنايى ماقالا جاريالاعان-دى. نەبارى ءبىر جارىم جىل ءومىر سۇرگەن قۇلجاداعى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى، 1946- شى جىلعا كەلگەندە رەسمي توقتادى. 1944- جىلدىڭ قاراشا ايىندا ۋاقىتشا ۇكىمەت جاريا ەتىلگەن سوڭ، ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى “ازات شارقي تۇركىستان” دەپ اتالدى. گازەت ۇيعىر، قازاق، ورىس، موڭعول جانە قىتاي تىلىندە جارىق كوردى. گازەتتىڭ قازاقشا بولىمىندە بۇقارا تىشقانباەۆ، قۇرمانالى وسپانۇلى باسشىلىق ەتتى جانە گازەتتىڭ رەداكتسيا قۇرامىندا اۋەسقان نارىنبايۇلى، راحمەتوللا اپشەۇلى، قۇرمانباي تولىبايۇلى، ابدىبەك، الاديار، اسانباي، سىرايىل، قالي قاتارلى كىسىلەر رەداكتور، اۋدارماشى،

1 پىكىر

  1. اۆتور ززززز

    اۆتوردىڭ قاتەسى، الەكەڭنىڭ مەرەيتويى 2008 جىلى ءوتتى.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: